Thời điểm cân cho số dễ so sánh nhất là buổi sáng, ngay sau khi ngủ dậy và đi vệ sinh, trước khi ăn hay uống gì, mặc một bộ đồ mỏng giống nhau mỗi lần. Lúc đó lượng thức ăn và nước trong người ở mức thấp, ít chịu tác động của bữa ăn, nên con số hôm nay so với hôm qua phản ánh sát nhất phần cơ thể của bạn.
Không có giờ nào cho ra cân nặng "thật" hơn giờ khác. Cân nặng của người lớn thay đổi liên tục trong ngày, thường chênh khoảng nửa ký tới hơn một ký giữa sáng và tối. Điều cần là cân cùng một điều kiện để các con số đặt cạnh nhau được. Phần dưới đây có quy trình cân buổi sáng, bảng giả định cân nặng theo giờ, bảng ước lượng quần áo cộng thêm bao nhiêu, và cách chọn mốc riêng nếu bạn làm ca đêm hay thường xuyên đi xa.
Vì sao giờ cân quan trọng hơn chiếc cân
Hãy hình dung anh Minh, cao 1,70 m, có một chiếc cân điện tử chia vạch 0,1 kg khá tốt. Trong một ngày anh cân thử ba lần: 6 giờ sáng sau khi đi vệ sinh được 60,2 kg; 12 giờ 30 sau bữa trưa và hai cốc nước được 61,0 kg; 21 giờ sau bữa tối được 61,4 kg. Từ sáng tới tối, con số tăng 1,2 kg. Không phần nào trong 1,2 kg đó là mỡ mới; đó là thức ăn trong dạ dày và ruột, nước uống vào, muối trong bữa ăn giữ thêm nước.
Chiếc cân của anh Minh có thể chỉ lệch một vài trăm gam, nhưng chọn sai giờ thì lệch tới hơn một ký. Nếu tuần này anh cân lúc 6 giờ sáng, tuần sau cân lúc 21 giờ, anh sẽ tưởng mình tăng hơn một ký trong một tuần trong khi cơ thể gần như không đổi. Ngược lại cũng vậy: một lần cân sáng sớm sau đêm ngủ dài, ra nhiều mồ hôi, dễ cho cảm giác "giảm" mà không có gì thay đổi thật.
Vì vậy, khi ai đó hỏi nên mua cân nào cho chính xác, câu trả lời thực tế là: trước khi đổi cân, hãy cố định giờ cân. Một chiếc cân bình thường dùng đúng giờ, đúng quy trình cho chuỗi số đáng tin hơn một chiếc cân đắt tiền dùng tùy hứng.
Quy trình cân buổi sáng, bảy bước
Làm cùng một thứ tự mỗi ngày. Sau một tuần, quy trình này thành thói quen chưa tới hai phút:
- Thức dậy, đi vệ sinh trước. Bàng quang đầy có thể chứa vài trăm mi-li-lít nước tiểu, tương đương vài trăm gam trên cân.
- Chưa uống nước, chưa ăn, chưa uống cà phê. Cốc nước 250 ml uống trước khi cân làm số tăng khoảng 0,25 kg ngay lập tức.
- Cởi bớt, chỉ mặc một bộ đồ ngủ mỏng hoặc đồ lót, lần nào cũng giống nhau. Không đi dép, không cầm điện thoại.
- Kiểm cân đang đặt trên sàn cứng, phẳng, đúng chỗ quen thuộc. Cân điện tử chờ số 0 hiện ra, cân cơ kiểm kim chỉ đúng vạch 0.
- Bước lên nhẹ nhàng, hai chân đặt cân đối giữa mặt cân, đứng thẳng, nhìn về phía trước, không tì tay vào tường.
- Đứng yên tới khi số dừng hẳn hoặc kim thôi dao động. Đọc số và ghi ngay vào sổ hay điện thoại, đừng để tới lúc sau mới nhớ lại.
- Bước xuống. Không cân lại nhiều lần để chọn con số vừa ý; nếu nghi cân lỗi thì cân lại đúng một lần và ghi cả hai số.
Nếu bạn tập thể dục buổi sáng, hãy cân trước khi tập. Một buổi chạy bộ ra nhiều mồ hôi trong thời tiết nóng có thể làm số giảm tạm thời vài trăm gam, rồi về lại sau khi uống nước.
Cân nặng một ngày thay đổi ra sao: bảng giả định
Bảng dưới đây là ví dụ giả định của chị Lan, cao 1,58 m, cân bằng cùng một chiếc cân, mặc cùng một bộ đồ. Con số cụ thể ở mỗi người khác nhau, nhưng hướng lên xuống thường giống vậy:
| Giờ | Việc vừa làm | Số trên cân | So với lúc 6 giờ |
|---|---|---|---|
| 6 giờ | Ngủ dậy, đi vệ sinh, chưa ăn uống | 55,0 kg | 0 |
| 7 giờ | Ăn sáng một bát phở, uống một cốc nước | 55,7 kg | +0,7 kg |
| 10 giờ | Uống thêm hai cốc nước, đi vệ sinh một lần | 55,5 kg | +0,5 kg |
| 13 giờ | Sau bữa trưa cơm, canh, đồ mặn | 56,1 kg | +1,1 kg |
| 18 giờ | Sau buổi chiều làm việc, uống trà | 55,8 kg | +0,8 kg |
| 21 giờ | Sau bữa tối và trái cây | 56,3 kg | +1,3 kg |
Hai điều đáng chú ý. Thứ nhất, con số không tăng đều mà lên xuống theo bữa ăn, lượng nước và lần đi vệ sinh. Thứ hai, chênh lệch giữa 6 giờ và 21 giờ là 1,3 kg, lớn hơn rất nhiều so với mức thay đổi thật của cơ thể trong một tuần ở phần lớn người lớn. Qua đêm, phần lớn chênh lệch này mất đi qua hơi thở, mồ hôi, nước tiểu và tiêu hoá, nên sáng hôm sau số lại về gần 55,0 kg.
Bài học rút ra: nếu bắt buộc phải cân vào giờ khác buổi sáng, đừng so con số đó với con số buổi sáng. Hãy so tối với tối, sáng với sáng.
Quần áo và đồ trên người cộng thêm bao nhiêu
Đồ mặc trên người là nguồn lệch thứ hai sau giờ cân. Các con số dưới đây là ước lượng thường gặp, đủ để thấy vì sao nên cân với đồ mỏng giống nhau:
| Món đồ | Ước lượng thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Áo thun mỏng | khoảng 0,1–0,2 kg | áo vải dày nặng hơn |
| Quần jean dài | khoảng 0,5–0,8 kg | thêm thắt lưng thì nặng hơn |
| Áo khoác | khoảng 0,5–1,2 kg | mùa lạnh chênh nhiều nhất |
| Đôi giày thể thao | khoảng 0,6–1,0 kg | dép tông nhẹ hơn nhiều |
| Điện thoại, ví, chìa khoá | khoảng 0,2–0,5 kg | hay quên nhất |
| Đồ ngủ mỏng | khoảng 0,2–0,4 kg | nên dùng cùng một bộ khi cân |
Cộng lại, một người mặc đồ đi làm mùa lạnh, đi giày, cầm điện thoại có thể nặng hơn lúc mặc đồ ngủ từ 1,5 tới 2,5 kg. Con số này đủ để biến một lần cân ở chỗ làm hay ở nơi khám thành "tăng vọt" nếu so thẳng với số cân ở nhà buổi sáng.
Không cần cân trần như nhộng. Chỉ cần lần nào cũng mặc cùng một kiểu đồ. Nếu hôm nào khác thường, ví dụ phải mặc áo dày vì lạnh, hãy ghi chú bên cạnh con số.
Khi không thể cân buổi sáng
Người làm ca đêm. Hãy lấy "buổi sáng sinh học" thay cho buổi sáng theo đồng hồ: cân sau giấc ngủ chính, sau khi đi vệ sinh, trước bữa ăn đầu tiên. Nếu lịch ca đổi liên tục, ghi rõ giờ cân để khi xem lại biết con số nào so được với con số nào.
Người hay đi công tác. Cân khách sạn hay cân ở nhà người quen khác với cân của bạn, có khi lệch nửa ký hoặc hơn. Đừng đưa những con số này vào chuỗi theo dõi chính; nếu ghi thì đánh dấu riêng là "cân khác".
Người buổi sáng quá vội. Có thể chọn mốc ổn định khác, ví dụ ngay khi về nhà buổi chiều trước bữa tối, mặc cùng một bộ đồ nhà. Mốc này kém ổn định hơn buổi sáng vì có bữa trưa, nhưng vẫn dùng được nếu giữ nguyên mỗi ngày và chỉ so với chính nó.
Người được nhân viên y tế dặn cân vào giờ cụ thể. Làm đúng giờ được dặn, kể cả khi giờ đó khác lời khuyên chung trong bài. Họ có lý do gắn với việc theo dõi riêng của bạn, ví dụ để so với lúc khám.
Những thói quen làm số buổi sáng bị lệch
Ngay cả khi cân đúng giờ, vài việc nhỏ trước đó vẫn làm số buổi sáng nhích lên hay tụt xuống. Nhận ra chúng để không hiểu nhầm:
- Uống nước ngay khi thức dậy rồi mới cân. Thói quen tốt cho cơ thể nhưng nên đổi thứ tự: cân trước, uống sau.
- Tắm xong mới cân. Tóc ướt, da còn ẩm có thể thêm một ít; quan trọng hơn là dễ quên mặc đúng bộ đồ quen.
- Bữa tối hôm trước rất mặn hoặc ăn muộn. Sáng hôm sau số thường cao hơn vì cơ thể giữ thêm nước và thức ăn chưa tiêu hoá hết.
- Uống rượu bia tối hôm trước. Có người sáng hôm sau số thấp hơn vì mất nước, có người cao hơn vì ăn mặn kèm theo. Cả hai đều không nói gì về cơ thể.
- Ngủ ít, đi vệ sinh chưa đều. Việc đi tiêu không đều trong vài ngày có thể làm số cao hơn thường lệ.
- Đặt lại cân ở chỗ mới. Kéo cân từ nhà tắm ra phòng ngủ có thể làm số đổi vì mặt sàn khác.
Mẹo đơn giản: thêm một cột "ghi chú" ngay cạnh con số trong sổ theo dõi. Mấy chữ như "tối qua ăn lẩu", "ngủ 4 tiếng" giúp bạn hiểu ngay vì sao số hôm nay lệch, thay vì lo lắng vô ích.
Khi nào nên hỏi nhân viên y tế
Phần lớn thay đổi trong ngày và giữa các ngày là bình thường. Tuy vậy, có vài trường hợp nên hỏi nhân viên y tế thay vì tự đọc số. Nếu bạn đang được bác sĩ theo dõi một bệnh mạn tính và được dặn cân hằng ngày, hãy hỏi rõ: cân vào giờ nào, mặc gì, tăng bao nhiêu trong mấy ngày thì cần báo lại. Mỗi người có ngưỡng báo riêng, không nên áp con số chung.
Nếu cân nặng tăng nhanh vài ký trong vài ngày kèm sưng phù ở chân, khó thở khi nằm hoặc khi đi lại, hãy tới cơ sở y tế sớm, đừng chờ cân thêm vài hôm để "xem sao". Nếu cân giảm dần mà bạn không hề cố ý ăn ít hay tập nhiều, kéo dài qua nhiều tuần, cũng nên đi khám. Còn nếu việc cân hằng ngày khiến bạn lo âu, bỏ bữa hay ăn uống mất kiểm soát, hãy tạm cất cân đi và tìm tới cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý để được hỗ trợ.
Một câu hữu ích để hỏi khi khám: "Với tình trạng hiện tại, nên cân bao lâu một lần và thay đổi bao nhiêu thì cần báo lại?". Ghi câu trả lời vào sổ để khỏi quên.
Câu hỏi thường gặp
Cân buổi tối có sai không?
Không sai, chỉ là con số buổi tối thường cao hơn buổi sáng khoảng nửa ký tới hơn một ký vì thức ăn và nước trong ngày. Nếu bạn luôn cân buổi tối cùng giờ, cùng đồ thì vẫn so được với nhau, chỉ đừng so với số buổi sáng.
Có nên cân sau khi tập thể dục không?
Không nên lấy con số sau khi tập làm số theo dõi chính. Ra mồ hôi làm số giảm tạm thời, uống nước bù vào là về lại. Nếu tập buổi sáng, hãy cân trước khi tập, sau khi đi vệ sinh và trước khi uống nước.
Cân nặng buổi sáng có phải là cân nặng thật?
Không có con số nào là cân nặng thật duy nhất. Số buổi sáng chỉ là mốc ổn định nhất để so ngày này với ngày khác, vì ít bị bữa ăn và nước uống chi phối. Xu hướng qua nhiều ngày có ý nghĩa hơn một con số đơn lẻ.
Cân trước hay sau khi uống cà phê buổi sáng?
Cân trước. Một cốc cà phê sữa hay cốc nước vào người lập tức thêm vài trăm gam trên cân. Uống trước rồi mới cân thì mỗi sáng lượng uống khác nhau sẽ làm chuỗi số dao động thêm mà không có ý nghĩa gì.
Mặc quần áo khi cân thì trừ đi bao nhiêu là đúng?
Không có con số trừ chuẩn vì quần áo mỗi người, mỗi mùa mỗi khác. Bộ đồ mùa hè mỏng thường dưới nửa ký, đồ mùa lạnh kèm giày có thể tới hai ký. Cách chắc nhất là luôn cân với cùng một bộ đồ mỏng để khỏi phải trừ.
Người làm ca đêm nên cân lúc nào?
Nên cân sau giấc ngủ chính trong ngày, sau khi đi vệ sinh và trước bữa ăn đầu tiên, dù đó là buổi chiều theo đồng hồ. Ghi rõ giờ cân và giữ mốc này ổn định để các con số so được với nhau.