KhoiLuong.comKhối Lượng
Vòng eo và hình dáng cơ thể

Vì sao mỡ bụng được chú ý hơn mỡ ở hông và đùi khi khám sức khoẻ

Mỡ bụng gồm mỡ dưới da và mỡ quanh nội tạng; phần nằm sâu liên quan nhiều hơn tới chuyển hoá. Vì sao vòng eo được đo khi khám và điều thước dây không thấy được.

An older Vietnamese couple walks slowly along a tree-lined park jogging path at dawn, seen from behind at a distance, long shadows, soft green and golden tones

Mỡ ở vùng bụng được chú ý vì một phần của nó nằm sâu trong ổ bụng, quanh gan, ruột và các cơ quan khác; lượng mỡ này liên quan chặt hơn tới huyết áp, đường huyết và mỡ máu so với mỡ nằm dưới da ở hông và đùi. Vòng eo là cách đơn giản nhất, rẻ nhất để ước đoán phần mỡ đó mà không cần máy móc.

Điều này không có nghĩa là bụng to thì chắc chắn có vấn đề, hay bụng nhỏ thì yên tâm tuyệt đối. Thước dây đo tổng chu vi, không nhìn được bên trong. Phần dưới giải thích hai loại mỡ ở bụng khác nhau ra sao, vì sao nhân viên y tế hỏi vòng eo, những gì làm mỡ dồn về bụng theo tuổi, các hiểu lầm phổ biến và khi nào số đo vòng eo đáng được bàn kỹ hơn.

Hai lớp mỡ ở vùng bụng khác nhau thế nào

Khi nói "mỡ bụng", người ta thường gộp hai thứ khác nhau. Bảng dưới so sánh theo nguyên lý chung, không đưa con số vì lượng mỡ mỗi loại thay đổi rất nhiều giữa các người.

Đặc điểmMỡ dưới da bụngMỡ quanh nội tạng
Nằm ở đâuNgay dưới da, trên lớp cơ thành bụngBên trong ổ bụng, quanh gan, ruột, dạ dày
Có sờ, véo được khôngVéo được bằng hai ngón tayKhông véo được, nằm sau lớp cơ
Thước dây có đo được khôngCó, góp vào vòng eoCó, góp vào vòng eo, nhưng không tách riêng được
Liên quan tới chuyển hoáÍt hơnNhiều hơn, theo nhiều tài liệu y khoa phổ biến
Cách đo riêngKẹp nếp da, siêu âmChụp chuyên dụng ở cơ sở y tế; cân trở kháng chỉ ước lượng

Vì mỡ quanh nội tạng nằm sau lớp cơ thành bụng, khi lượng mỡ này nhiều, bụng thường to và chắc, ấn vào thấy căng chứ không mềm nhão. Ngược lại, bụng mềm véo được nhiều thường có phần lớn là mỡ dưới da. Đây chỉ là quan sát thô, không thay được phép đo ở cơ sở y tế.

Vì sao nhân viên y tế hỏi vòng eo

Mỡ quanh nội tạng không chỉ là kho dự trữ năng lượng. Theo hiểu biết y khoa phổ biến, nó hoạt động mạnh về mặt chuyển hoá, tiết ra các chất ảnh hưởng tới cách cơ thể dùng đường và mỡ. Khi lượng mỡ này nhiều, khả năng huyết áp, đường huyết và mỡ máu nhích lên cũng cao hơn. Đó là lý do vòng eo thường xuất hiện cạnh các chỉ số này trong hồ sơ khám sức khoẻ.

Muốn đo trực tiếp mỡ quanh nội tạng thì phải dùng máy chụp chuyên dụng, tốn kém và không cần thiết cho mọi người. Vòng eo là phép đo thay thế: không chính xác bằng, nhưng nhanh, không đau, ai cũng làm được, và có ngưỡng phổ biến để so. Với người châu Á, ngưỡng thường dùng là 90 cm cho nam và 80 cm cho nữ.

Khi vòng eo vượt ngưỡng, nhân viên y tế thường không dừng ở đó mà xem tiếp: huyết áp bao nhiêu, xét nghiệm đường huyết và mỡ máu ra sao, gia đình có ai mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường không. Vòng eo là cửa ngõ để hỏi thêm, không phải câu trả lời cuối.

Những gì làm mỡ dồn về vùng bụng

Cùng một cân nặng, mỗi người dồn mỡ về những vùng khác nhau. Một số yếu tố thường được nhắc tới trong tài liệu phổ biến:

  • Giới tính. Nam giới trưởng thành thường tích mỡ ở bụng nhiều hơn; phụ nữ trước mãn kinh thường tích ở hông và đùi nhiều hơn.
  • Tuổi tác. Theo tuổi, khối cơ giảm dần và mỡ có xu hướng dồn vào giữa thân, kể cả khi cân nặng không đổi.
  • Giai đoạn mãn kinh. Thay đổi nội tiết làm nhiều phụ nữ thấy vòng eo tăng trong khi hông không đổi hoặc nhỏ đi.
  • Di truyền và nguồn gốc. Người châu Á được ghi nhận có xu hướng tích mỡ quanh nội tạng ở mức cân nặng thấp hơn so với người gốc châu Âu.
  • Ngồi nhiều, ít vận động. Lối sống tĩnh tại liên quan tới việc tích mỡ vùng bụng.
  • Ngủ thiếu và căng thẳng kéo dài. Được nhiều tài liệu nhắc tới như yếu tố góp phần, dù mức độ ở từng người khác nhau.
  • Rượu bia thường xuyên. Thường đi kèm vòng eo lớn, một phần vì năng lượng từ đồ uống và đồ nhắm.

Danh sách này giúp bạn hiểu vì sao vòng eo của mình thay đổi, không phải để tự quy kết nguyên nhân. Hai người cùng lối sống vẫn có thể có vòng eo rất khác nhau. Nếu vòng eo tăng mà bạn không nhận ra lý do nào ở trên, đó là thông tin đáng kể với nhân viên y tế.

Những hiểu lầm hay gặp về mỡ bụng

"Gầy thì không có mỡ bụng." Một người có BMI bình thường vẫn có thể có vòng eo trên ngưỡng và lượng mỡ quanh nội tạng đáng kể, nhất là người ít vận động, người lớn tuổi. Vì thế ngay cả người không thừa cân cũng nên đo vòng eo.

"Bụng to là do mỡ." Bụng to còn có thể do chướng hơi, táo bón, thành bụng yếu sau sinh, thoát vị, có dịch trong ổ bụng hoặc khối bất thường. Bụng to nhanh, căng, đau hay kèm khó thở thì cần đi khám, không phải chuyện mỡ.

"Véo được nhiều mỡ bụng nghĩa là mỡ nội tạng nhiều." Ngược lại mới hay gặp: phần véo được là mỡ dưới da. Mỡ quanh nội tạng không véo được. Lượng véo được không cho biết lượng mỡ bên trong.

"Cân trở kháng ở nhà đo được chính xác mỡ nội tạng." Chỉ số mỡ nội tạng trên cân điện tử là con số ước lượng theo công thức của nhà sản xuất, dựa vào điện trở, cân nặng, chiều cao, tuổi. Nó hợp để theo dõi xu hướng trên cùng một chiếc cân, không thay được phép chụp ở cơ sở y tế.

"Vòng eo dưới ngưỡng là không cần quan tâm." Dưới ngưỡng là tín hiệu tốt, nhưng huyết áp, đường huyết, mỡ máu vẫn cần được kiểm tra định kỳ vì chúng còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác ngoài mỡ bụng.

Tình huống giả định: BMI bình thường, vòng eo vượt ngưỡng

Anh Tuấn, 47 tuổi, cao 1,71 m, nặng 70 kg. BMI của anh là 70 : (1,71 × 1,71) = 70 : 2,9241 ≈ 23,9. Theo ngưỡng BMI của Tổ chức Y tế Thế giới, 23,9 nằm trong khoảng 18,5 đến dưới 25; theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á, con số này rơi vào nhóm từ 23 đến dưới 25, nhóm được khuyên để ý cân nặng. Vòng eo đo đúng cách của anh là 93 cm, cao hơn ngưỡng 90 cm thường dùng cho nam người châu Á là 3 cm.

Anh Tuấn làm văn phòng, ngồi nhiều, ít vận động. Mười năm trước anh nặng 68 kg, chỉ nặng hơn bây giờ 2 kg, nhưng anh nhớ khi đó mặc quần cỡ nhỏ hơn hai số. Cân nặng gần như đứng yên nhưng vòng eo đã tăng, gợi ý rằng mỡ đã dồn về bụng và có thể khối cơ đã giảm.

Trong trường hợp này, nhìn riêng cân nặng hay BMI, anh có thể nghĩ mọi thứ không đổi. Vòng eo cho thấy một thay đổi mà cân không bắt được. Điều nên làm không phải là tự đặt ra chế độ gì, mà là mang hai số đo này vào lần khám định kỳ, kể rõ thay đổi trong mười năm, và hỏi có nên kiểm tra thêm huyết áp, đường huyết, mỡ máu hay không.

Vòng bụng trong phiếu khám sức khoẻ thường đi cùng những gì

Trong các đợt khám sức khoẻ định kỳ ở cơ quan, trường học của người lớn hay khám tổng quát, vòng bụng ít khi đứng một mình. Bảng dưới liệt kê những mục hay được ghi cạnh nó và lý do, để bạn đọc phiếu khám có bối cảnh.

Mục trên phiếuĐo hoặc lấy thế nàoVì sao hay đi cùng vòng bụng
Chiều cao, cân nặng, BMICân, thước đo tại chỗ; BMI tính từ hai sốCho biết cân nặng so với chiều cao, bổ sung cho vòng bụng
Vòng bụng hoặc vòng eoThước dây, vị trí theo quy định của nơi khámƯớc đoán mỡ dồn ở vùng bụng
Huyết ápMáy đo sau khi ngồi nghỉLà một trong các chỉ số hay thay đổi cùng mỡ bụng
Đường huyết lúc đóiXét nghiệm máu buổi sáng chưa ănLiên quan tới cách cơ thể dùng đường
Mỡ máuXét nghiệm máu theo chỉ địnhLiên quan tới chuyển hoá mỡ
Tiền sử gia đình, thói quenHỏi trực tiếpGiúp đọc các chỉ số trên trong bối cảnh riêng của bạn

Một phiếu khám có vòng bụng vượt ngưỡng mà các mục còn lại trong giới hạn bình thường khác với một phiếu mà nhiều mục cùng lệch. Nhân viên y tế đọc cả trang, không đọc từng ô. Khi nhận phiếu, bạn nên giữ lại bản chụp và so với phiếu năm trước, nhất là cột vòng bụng, vì nhiều nơi không tự so giúp bạn.

Nếu phiếu khám ghi vòng bụng mà không ghi vị trí đo, hãy hỏi người đo đã đo ngang rốn hay ở điểm giữa xương sườn và mào chậu, rồi ghi chú bên cạnh. Như vậy số đo ở nhà và số đo ở nơi khám mới đặt cạnh nhau được.

Điều thước dây không cho biết và khi nào nên đi khám

Thước dây không tách được mỡ dưới da với mỡ quanh nội tạng, không phân biệt được mỡ với cơ thành bụng, hơi trong ruột hay một khối bất thường. Nó cũng không cho biết các chỉ số máu. Vì thế, vòng eo nên được xem là một câu hỏi được đặt ra, còn câu trả lời nằm ở các xét nghiệm và thăm khám.

Nên trao đổi với nhân viên y tế khi vòng eo của bạn vượt ngưỡng thường dùng cho người châu Á, khi vòng eo tăng đều qua nhiều năm dù cân nặng ít đổi, hoặc khi gia đình có người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường ở tuổi còn trẻ. Bạn có thể hỏi: có cần làm xét nghiệm đường huyết, mỡ máu không; bao lâu nên đo lại; có chỉ số nào khác nên theo dõi tại nhà.

Cần đi khám sớm khi bụng to nhanh trong vài tuần, căng cứng, đau, kèm sốt, vàng da, khó thở hoặc phù chân. Nếu bạn thấy lo lắng nhiều về vóc dáng vùng bụng tới mức ảnh hưởng ăn ngủ, hãy chia sẻ với nhân viên y tế hoặc tìm đến cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý.

Câu hỏi thường gặp

Mỡ bụng và mỡ nội tạng có phải là một không?

Không hoàn toàn. Mỡ bụng gồm mỡ dưới da bụng, véo được, và mỡ quanh nội tạng, nằm sâu trong ổ bụng sau lớp cơ. Vòng eo đo cả hai cùng lúc nhưng không tách riêng được từng loại.

Vì sao mỡ quanh nội tạng được chú ý nhiều hơn?

Theo hiểu biết y khoa phổ biến, mỡ quanh nội tạng hoạt động mạnh về chuyển hoá và liên quan chặt hơn tới huyết áp, đường huyết, mỡ máu so với mỡ dưới da ở hông và đùi. Vì thế vòng eo hay được đo cùng các chỉ số này.

Người gầy có cần đo vòng eo không?

Có. Người có BMI bình thường vẫn có thể có vòng eo vượt ngưỡng, nhất là khi ít vận động hoặc khối cơ giảm theo tuổi. Đo vòng eo giúp nhận ra điều mà cân nặng và BMI bỏ sót.

Bụng to cứng và bụng to mềm khác nhau thế nào?

Bụng mềm véo được nhiều thường là mỡ dưới da. Bụng to, chắc, ấn thấy căng có thể có nhiều mỡ quanh nội tạng, nhưng cũng có thể do nguyên nhân khác. Đây chỉ là quan sát thô; muốn biết chắc cần thăm khám.

Có cách nào đo mỡ nội tạng ở nhà không?

Không có cách nào ở nhà đo chính xác được. Vòng eo là cách ước đoán đơn giản nhất. Chỉ số mỡ nội tạng trên cân điện tử chỉ là ước lượng, hợp để theo dõi xu hướng trên cùng một chiếc cân chứ không phải số đo chính xác.

Bụng to lên nhanh thì nên làm gì?

Bụng to nhanh trong vài tuần, nhất là khi căng cứng, đau, kèm sốt, vàng da, khó thở hay phù chân, cần đến cơ sở y tế để thăm khám sớm. Đó không phải là trường hợp để tự đo và đối chiếu ngưỡng ở nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138