KhoiLuong.comKhối Lượng
Cân đúng cách, theo dõi đúng

Kiểm tra cân ở nhà có chuẩn không: ba phép thử với túi đồ và cân nhà bếp

Tự kiểm cân sức khoẻ ở nhà bằng ba phép thử: cân lặp lại năm lần, cân hiệu số với túi đồ đã cân bằng cân bếp, và đứng lệch vị trí. Kèm bảng đọc kết quả.

A Vietnamese woman places a cloth bag of water bottles onto a small kitchen scale on a counter, a bathroom scale on the floor below, low angle, clear midday light

Bạn có thể tự kiểm một chiếc cân sức khoẻ ở nhà bằng ba phép thử trong khoảng mười lăm phút: cân liên tiếp năm lần để xem số có lặp lại không, cân hiệu số với một túi đồ đã biết khối lượng để xem cân có đúng không, và đứng lệch vị trí trên mặt cân để xem cân có nhạy theo chỗ đặt chân không.

Ba phép thử này không thay được việc kiểm định cân bằng quả cân chuẩn, nhưng đủ để trả lời câu hỏi thực tế: chiếc cân này có dùng được để theo dõi xu hướng không. Phần dưới đây phân biệt "đúng" với "lặp lại", hướng dẫn từng phép thử bằng con số cụ thể, có bảng đọc kết quả, các nguyên nhân thường gặp khiến cân lệch, và cách dùng tiếp một chiếc cân lệch đều.

Chuẩn nghĩa là gì: đúng và lặp lại là hai chuyện khác nhau

Khi nói một chiếc cân "chuẩn", người ta thường gộp hai tính chất. Độ đúng là con số trên cân gần với khối lượng thật tới mức nào. Độ lặp lại là cân cùng một vật nhiều lần liền nhau thì các con số giống nhau tới mức nào. Hai tính chất này độc lập: một chiếc cân có thể luôn hiện 61,0 kg cho người nặng thật 60,5 kg, tức lệch nửa ký nhưng lặp lại rất tốt; một chiếc khác lúc 60,2 lúc 60,9, trung bình gần đúng nhưng lặp lại kém.

Với việc theo dõi xu hướng ở nhà, độ lặp lại quan trọng hơn độ đúng. Một cân lệch đều nửa ký vẫn cho thấy chính xác bạn tăng hay giảm bao nhiêu, vì mọi con số đều lệch cùng một mức. Một cân lặp lại kém thì không thể dùng để theo dõi, vì bản thân cân đã tạo ra dao động lớn hơn thay đổi thật của bạn.

Độ đúng quan trọng khi bạn cần so số ở nhà với số ở nơi khác, ví dụ báo cân nặng cho bác sĩ. Khi đó, biết cân nhà lệch bao nhiêu giúp bạn quy đổi và nói rõ.

Phép thử thứ nhất: độ lặp lại, cân năm lần liền

Làm vào buổi sáng, cân đặt đúng chỗ quen thuộc trên sàn cứng. Mặc cùng một bộ đồ, không cầm gì:

  1. Bước lên cân, đứng yên tới khi số dừng, ghi lại.
  2. Bước hẳn xuống, chờ màn hình tắt hoặc về số 0. Việc bước xuống hoàn toàn giữa các lần là bắt buộc; đứng yên đọc năm lần chỉ cho cùng một con số.
  3. Lặp lại cho đủ năm lần. Ví dụ chị Ngọc ghi được 58,4; 58,5; 58,4; 58,6; 58,4 kg.
  4. Lấy số lớn nhất trừ số nhỏ nhất: 58,6 trừ 58,4 bằng 0,2 kg. Đây là độ dao động của cân trong điều kiện gần như giống hệt nhau.
  5. Tính trung bình nếu muốn: tổng năm số là 292,3, chia 5 được 58,46 kg.

Kết quả của chị Ngọc, chênh 0,2 kg tức hai vạch chia, nằm ở mức chấp nhận được cho một cân phổ thông. Nếu chênh lên tới 0,5 kg hoặc hơn giữa năm lần liền nhau, chiếc cân khó dùng để đọc thay đổi vài trăm gam.

Phép thử thứ hai: độ đúng, cân hiệu số với một túi đồ

Nhiều cân sức khoẻ không cân được vật nhẹ, nên cách dễ nhất là cân bạn có và không có vật, rồi lấy hiệu. Bạn cần một cân nhà bếp cân được khoảng 5 kg và một túi đồ, ví dụ vài chai nước:

  1. Đặt túi đồ lên cân nhà bếp, đọc khối lượng. Ví dụ túi ba chai nước 1,5 lít được 4,85 kg.
  2. Đứng lên cân sức khoẻ tay không, ghi số: 58,4 kg.
  3. Bước xuống, cầm túi đồ sát người, bước lên lại, đứng yên, ghi số: 63,3 kg.
  4. Lấy hiệu: 63,3 trừ 58,4 bằng 4,9 kg.
  5. So với cân bếp: 4,9 trừ 4,85 bằng 0,05 kg. Mức lệch này nhỏ hơn một vạch chia của cân sức khoẻ, tức cân đo thay đổi khối lượng gần như đúng.

Phép thử này kiểm xem cân có đo đúng một thay đổi khối lượng hay không, là đúng thứ bạn cần khi theo dõi. Nó không cho biết cân lệch đều bao nhiêu ở mức sáu mươi ký. Muốn biết điều đó, cần so với cân đã kiểm định, ví dụ cân ở cơ sở y tế, cùng ngày, cùng đồ.

Nếu không có cân bếp, có thể dùng nước: một lít nước nặng khoảng một ký. Đong bốn lít nước vào can rỗng nhẹ, khối lượng xấp xỉ bốn ký cộng vỏ can. Cách này kém chính xác hơn cân bếp một chút nhưng vẫn phát hiện được cân lệch lớn.

Phép thử thứ ba: đứng lệch vị trí trên mặt cân

Cân điện tử có bốn cảm biến ở bốn góc; nếu một cảm biến kém, số sẽ thay đổi theo chỗ bạn đứng. Đứng ba lần ở ba vị trí, mỗi lần bước xuống hẳn rồi bước lên. Ví dụ của chị Ngọc:

Vị trí đứngSố trên cânChênh so với giữa
Giữa mặt cân, trọng lượng chia đều hai chân58,4 kg0
Dịch hai bàn chân lên phía trước vài phân58,6 kg+0,2 kg
Dịch hai bàn chân lùi về phía sau vài phân58,3 kg−0,1 kg

Chênh tối đa giữa các vị trí là 58,6 trừ 58,3 bằng 0,3 kg. Cân của chị Ngọc có nhạy theo vị trí, không nhiều nhưng đủ để thành nguồn dao động. Cách xử lý không phải bỏ cân mà là đứng cùng một chỗ mỗi lần: dán hai miếng băng dính nhỏ, đặt vừa trước mũi chân, để lần nào cũng đặt chân như nhau.

Không đứng hẳn lên mép hay góc cân để thử, vì dễ trượt ngã và có thể làm hỏng cân.

Đọc kết quả ba phép thử

Các mốc dưới đây là mốc thực hành cho cân sức khoẻ phổ thông chia 0,1 kg, không phải tiêu chuẩn kỹ thuật chính thức:

Kết quảCách hiểuNên làm gì
Năm lần liền chênh tối đa 0,1–0,2 kgLặp lại tốtDùng bình thường
Năm lần liền chênh 0,3–0,4 kgLặp lại tạm đượcKiểm sàn, thay pin, đứng cố định chỗ; đọc theo trung bình tuần
Năm lần liền chênh từ 0,5 kg trở lênLặp lại kémKhó dùng để theo dõi; thử ở sàn khác, nếu vẫn vậy thì nên thay cân
Hiệu số lệch dưới một vạch chia so với cân bếpĐo thay đổi gần đúngDùng bình thường
Hiệu số lệch vài trăm gam trở lênĐo thay đổi chưa đúngLàm lại phép thử; nếu vẫn lệch thì cân không hợp để theo dõi
Đứng lệch vị trí chênh trên 0,3 kgNhạy theo chỗ đứngĐánh dấu chỗ đặt chân, luôn đứng giữa

Nên làm lại ba phép thử khi mới mua cân, khi thay pin, khi chuyển chỗ đặt cân và khoảng mỗi sáu tháng một lần. Ghi kết quả vào trang đầu sổ theo dõi để sau này biết chiếc cân đã hoạt động thế nào.

Nguyên nhân thường gặp khiến cân lệch

Pin yếu. Đây là nguyên nhân hay gặp nhất ở cân điện tử. Số nhảy lung tung, màn hình mờ, hoặc cân tắt giữa chừng. Thay pin mới rồi làm lại phép thử thứ nhất trước khi kết luận cân hỏng.

Mặt sàn mềm hoặc không phẳng. Thảm, sàn gỗ cong, nền nhà tắm có rãnh thoát nước làm các chân cân chịu lực không đều. Chuyển cân ra sàn gạch phẳng, cứng là cách thử nhanh nhất.

Cân vừa bị dịch chuyển. Nhiều cân điện tử tự lấy lại điểm 0 sau khi bị di chuyển. Lần cân đầu tiên sau khi dịch cân có thể lệch; bước lên rồi xuống một lần cho cân ổn định, lần sau mới ghi.

Ẩm và nhiệt độ thay đổi đột ngột. Cân để trong nhà tắm thường xuyên ẩm ướt có thể xuống cấp nhanh hơn. Nếu có thể, đặt cân ở chỗ khô ráo gần nhà tắm.

Lò xo mỏi ở cân cơ. Kim không về đúng vạch 0 khi không có ai đứng. Chỉnh núm về 0 trước mỗi lần cân; nếu đã chỉnh mà vẫn lệch nhiều so với cân khác, lò xo có thể đã yếu.

So với một chiếc cân đáng tin hơn

Ba phép thử ở nhà cho biết cân có lặp lại và đo đúng thay đổi hay không, nhưng không cho biết cân lệch đều bao nhiêu ở mức cân nặng của bạn. Muốn biết điều này, cần so với một chiếc cân được kiểm tra định kỳ, thường là cân ở cơ sở y tế hoặc trạm y tế nơi bạn khám.

Cách so cho công bằng: sáng hôm đi khám, cân ở nhà theo đúng quy trình, ghi số. Tới nơi khám, nhờ cân lại và hỏi họ có cần bạn cởi giày, áo khoác không. Trên đường đi bạn đã ăn sáng, uống nước, mặc đồ dày hơn, nên chênh giữa hai số luôn gồm cả những thứ đó. Hãy ước lượng phần quần áo và bữa ăn theo những gì đã mặc, đã ăn, trừ ra trước khi kết luận cân nhà lệch bao nhiêu.

Một lần so chưa đủ chắc. Nếu sau hai, ba lần khám mà phần chênh còn lại gần như giống nhau, đó mới là mức lệch đều của cân nhà. Ghi mức đó ở trang đầu sổ, cạnh kết quả ba phép thử.

Cân lệch đều thì vẫn dùng được: ghi chú và quy đổi

Giả sử bạn mang sổ ghi tới buổi khám và thấy cân ở cơ sở y tế cùng sáng đó, sau khi trừ ước lượng quần áo và bữa sáng, thấp hơn cân nhà khoảng 0,5 kg. Lần khám sau lại thấy chênh tương tự. Điều đó gợi ý cân nhà của bạn lệch đều về phía cao khoảng nửa ký. Cân này vẫn dùng tốt để theo dõi xu hướng; bạn chỉ cần ghi chú "cân nhà cao hơn khoảng 0,5 kg" ở trang đầu sổ.

Không nên tự trừ bớt nửa ký vào từng con số trong sổ. Hãy ghi số gốc, và chỉ quy đổi khi cần báo cho người khác. Khi báo cho nhân viên y tế, nói rõ "số cân ở nhà, buổi sáng, mặc đồ mỏng, cân này thường cao hơn cân ở phòng khám khoảng nửa ký" để họ hiểu đúng.

Nếu chiếc cân lặp lại kém, lúc lệch lên lúc lệch xuống không theo quy luật, thì không thể quy đổi được. Đó là lúc nên thay cân hơn là cố gắng sửa số. Và dù cân tốt tới đâu, khi thấy cân nặng thay đổi nhanh kèm sưng phù, khó thở, hay giảm dần nhiều tuần không rõ lý do, hãy đi khám thay vì nghi ngờ chiếc cân.

Câu hỏi thường gặp

Cân điện tử mỗi lần đứng một số khác nhau có phải hỏng không?

Chưa chắc. Chênh một, hai vạch giữa các lần là thường gặp ở cân phổ thông. Nếu chênh nửa ký trở lên, hãy thay pin, đặt cân trên sàn gạch phẳng, đứng giữa mặt cân rồi thử lại năm lần trước khi kết luận cân hỏng.

Có thể dùng chai nước để thử cân không?

Có. Một lít nước nặng khoảng một ký, nên vài chai nước là vật thử tiện. Tốt nhất cân túi chai trên cân nhà bếp trước, rồi cân bạn có và không có túi trên cân sức khoẻ để so hiệu số.

Cân lệch đều nửa ký thì có dùng tiếp được không?

Được, nếu cân lặp lại tốt. Mọi con số đều lệch cùng một mức nên thay đổi bạn thấy vẫn đúng. Chỉ cần ghi chú mức lệch trong sổ và nói rõ khi báo số cho nhân viên y tế.

Bao lâu nên kiểm tra cân ở nhà một lần?

Khi mới mua, khi thay pin, khi chuyển chỗ đặt cân và khoảng mỗi sáu tháng một lần. Ba phép thử chỉ mất khoảng mười lăm phút và giúp bạn tin vào chuỗi số đã ghi.

Có tự hiệu chỉnh cân điện tử được không?

Một số cân có chế độ hiệu chỉnh ghi trong hướng dẫn đi kèm, thường cần quả cân chuẩn. Nếu không có hướng dẫn, đừng tự mở cân. Với việc theo dõi xu hướng, biết mức lệch và ghi chú là đủ.

Vì sao cân lần đầu sau khi dọn nhà lại khác hẳn?

Nhiều cân điện tử tự lấy lại điểm 0 sau khi bị dịch chuyển, và mặt sàn mới có thể khác độ phẳng. Hãy bước lên rồi xuống một lần cho cân ổn định, rồi mới cân và ghi số; nếu vẫn khác, làm lại ba phép thử.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138