Người vận động nhiều nên đo lượng nước mất đi bằng cách cân trước và sau buổi tập: mỗi kg giảm đi tương ứng khoảng một lít mồ hôi; về đạm, các khuyến nghị dinh dưỡng thể thao phổ biến đặt khoảng 1,2–2,0 g cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày. Người 68 kg như vậy cần chừng 82–136 g đạm, tuỳ loại và cường độ vận động.
Hai con số này khác hẳn mức của người ít vận động (30–35 ml nước và 0,8 g đạm mỗi kg), vì vận động làm mất nước nhanh và tăng nhu cầu sửa chữa cơ. Bài này tập trung vào phần đo và tính, không đưa ra giáo án tập hay thực đơn; người lao động chân tay nặng cũng áp dụng được phần đo mồ hôi.
Đo lượng mồ hôi bằng cân: cách làm từng bước
Đây là cách đo đơn giản và chính xác nhất mà bạn tự làm được, chỉ cần một chiếc cân và một bình nước có vạch. Ví dụ anh Nam nặng khoảng 68 kg, chạy bộ 1 giờ 30 phút:
- Đi vệ sinh, lau khô người, cân trước khi tập với ít quần áo nhất: 68,0 kg.
- Ghi lại lượng nước uống trong buổi tập: anh uống 300 ml.
- Sau khi tập, lau khô mồ hôi, thay đồ khô hoặc cởi đồ ướt, cân lại trước khi uống hay đi vệ sinh: 67,2 kg.
- Tính lượng cân giảm: 68,0 − 67,2 = 0,8 kg, tương đương khoảng 0,8 lít nước.
- Cộng lượng đã uống để ra tổng mồ hôi: 0,8 + 0,3 = 1,1 lít.
- Chia cho thời gian để ra tốc độ ra mồ hôi: 1,1 ÷ 1,5 ≈ 0,73 lít mỗi giờ, tức khoảng 730 ml mỗi giờ.
- Tính phần trăm cân nặng đã mất: 0,8 ÷ 68,0 × 100 ≈ 1,2%.
Nếu đi vệ sinh trong buổi tập, kết quả sẽ hơi cao hơn thực tế vì lượng nước tiểu cũng bị tính vào. Đo vài lần trong các điều kiện khác nhau (sáng mát, chiều nóng, trong nhà, ngoài trời) để biết khoảng của riêng bạn. Tốc độ ra mồ hôi khác nhau rất nhiều giữa người với người, có người dưới nửa lít, có người hơn hai lít mỗi giờ.
Đọc kết quả: phần trăm cân nặng mất trong buổi tập
Các hướng dẫn thể thao phổ biến khuyên giữ lượng mất nước trong một buổi tập dưới khoảng 2% cân nặng. Bảng dưới tính sẵn mốc 1% và 2% cho một số cân nặng:
| Cân nặng trước tập | Mất 1% | Mất 2% | Cách đọc |
|---|---|---|---|
| 50 kg | 0,5 kg | 1,0 kg | giảm hơn 1 kg sau buổi tập là đã quá mốc |
| 60 kg | 0,6 kg | 1,2 kg | giảm 0,6–1,2 kg: nên uống nhiều hơn trong buổi lần sau |
| 68 kg | 0,68 kg | 1,36 kg | anh Nam giảm 0,8 kg, khoảng 1,2%, vẫn dưới mốc 2% |
| 75 kg | 0,75 kg | 1,5 kg | giảm trên 1,5 kg: cần xem lại cách uống trong buổi |
| 85 kg | 0,85 kg | 1,7 kg | người to con ra mồ hôi nhiều, dễ vượt mốc vào ngày nóng |
Ngược lại, nếu cân sau buổi tập nặng hơn trước khi tập, bạn đã uống nhiều hơn lượng mất. Uống quá nhiều trong các buổi rất dài cũng có rủi ro riêng, nên mục tiêu là bù gần đủ, không phải uống càng nhiều càng tốt.
Sau buổi tập, các hướng dẫn thể thao thường gợi ý bù nhiều hơn lượng đã mất một chút, khoảng 1,5 lít cho mỗi kg giảm, chia ra trong vài giờ, vì cơ thể vẫn tiếp tục mất nước qua nước tiểu. Với anh Nam: 0,8 × 1,5 = 1,2 lít trong vài giờ sau khi chạy.
Đạm theo cân nặng cho người tập đều đặn
Khoảng 1,2–2,0 g/kg mỗi ngày là mức mà các khuyến nghị dinh dưỡng thể thao phổ biến đưa ra cho người tập luyện đều đặn. Đầu thấp hợp với người tập sức bền vừa phải như chạy bộ, đạp xe phong trào; đầu cao thường được nói tới cho người tập sức mạnh nặng hoặc tập nhiều buổi mỗi tuần.
Tính cho anh Nam 68 kg: 68 × 1,2 = 81,6 g; 68 × 1,6 = 108,8 g; 68 × 2,0 = 136 g. So với mức người ít vận động 68 × 0,8 = 54,4 g, đầu thấp đã cao hơn khoảng một nửa. Với chị Thu 52 kg chạy bộ ba buổi mỗi tuần, đầu thấp là 52 × 1,2 = 62,4 g, cao hơn mức chung 52 × 0,8 = 41,6 g khoảng 21 g.
Phần lớn người tập phong trào đạt được các mức này từ bữa ăn bình thường có thịt, cá, trứng, sữa, đậu, không cần tới sản phẩm bổ sung. Nếu bạn đang cân nhắc dùng sản phẩm bổ sung đạm, hãy hỏi chuyên gia dinh dưỡng trước, đặc biệt khi có vấn đề về thận.
Một lưu ý về cân nặng đầu vào: người tập nhiều thường có khối cơ cao, nên nhân với cân nặng thực tế là hợp lý. Ngược lại, người mới bắt đầu tập mà cân nặng cao so với chiều cao thì nhân thẳng có thể ra con số lớn hơn cần thiết.
Sổ đo mồ hôi: mẫu ghi và mẹo đo cho ổn định
Một lần đo chỉ cho biết một buổi. Ghi sổ vài buổi trong các điều kiện khác nhau mới cho bạn khoảng thật của mình. Mẫu sổ của anh Nam qua ba buổi:
| Buổi | Cân trước – sau | Nước uống trong buổi | Thời gian | Tổng mồ hôi | Mồ hôi mỗi giờ |
|---|---|---|---|---|---|
| Sáng sớm, trời mát | 68,0 – 67,6 kg | 0,2 lít | 1 giờ | 0,4 + 0,2 = 0,6 lít | 0,6 lít |
| Trong nhà có quạt | 67,8 – 67,3 kg | 0,3 lít | 1 giờ | 0,5 + 0,3 = 0,8 lít | 0,8 lít |
| Chiều nắng nóng | 68,2 – 67,1 kg | 0,5 lít | 1 giờ 30 phút | 1,1 + 0,5 = 1,6 lít | 1,6 ÷ 1,5 ≈ 1,07 lít |
Đọc sổ: cùng một người, tốc độ ra mồ hôi chênh gần gấp đôi giữa sáng mát và chiều nóng. Buổi chiều nóng, anh Nam mất 1,1 kg, tức 1,1 ÷ 68,2 × 100 ≈ 1,6% cân nặng dù đã uống nửa lít; nếu buổi đó kéo dài thêm, anh sẽ dễ vượt mốc 2%. Từ sổ này anh biết những ngày nóng cần mang nhiều nước hơn và uống đều trong buổi.
Mẹo cho số đo ổn định: dùng đúng một chiếc cân, đặt trên nền cứng phẳng; cân với cùng một bộ đồ khô hoặc không mặc đồ; lau khô người trước khi cân sau; không ăn, uống, đi vệ sinh giữa lần cân thứ hai và lúc kết thúc buổi tập. Ghi cả thời tiết vì đây là yếu tố làm thay đổi kết quả nhiều nhất.
Sai lầm hay gặp khi tính cho người vận động
Dùng mức của người ít vận động. Mức 30–35 ml/kg cho ngày bình thường không tính lượng mồ hôi của buổi tập. Ngày có tập, phải cộng thêm phần đo được bằng cân.
Cân sau khi đã uống hoặc khi đồ còn ướt. Áo ướt mồ hôi có thể nặng vài trăm gam, làm bạn tưởng mất ít nước hơn thực tế.
Ép cân bằng cách rút nước. Một số môn thi đấu theo hạng cân có thói quen rút nước nhanh trước giờ cân. Đây là việc có rủi ro cho sức khoẻ, cần có nhân viên y tế thể thao theo dõi, không tự làm.
Tăng đạm thật nhiều với hy vọng tăng cơ nhanh. Vượt quá nhu cầu không làm cơ phát triển nhanh hơn; cơ được xây nhờ tập luyện đều đặn và nghỉ ngơi đủ, đạm chỉ cần đủ.
Chỉ để ý nước, quên muối. Mồ hôi mang theo muối khoáng. Ở những buổi tập rất dài, rất nóng, chỉ uống nước lọc thật nhiều có thể chưa đủ; nên hỏi người có chuyên môn về cách bù phù hợp.
Tính đạm theo ngày tập rồi giữ nguyên cho cả tuần nghỉ. Mức 1,2–2,0 g/kg dành cho người tập đều đặn trong thời gian dài. Nghỉ tập vài tuần vì bận hay chấn thương thì nhu cầu quay về gần mức của người ít vận động; không cần ép mình ăn như lúc tập.
Dùng cân nặng sau buổi tập để tính nhu cầu đạm. Cân nặng ngay sau tập đã mất nước nên thấp hơn thật. Nhu cầu đạm nên tính trên cân nặng buổi sáng ổn định, còn số cân sau tập chỉ dùng để đo mồ hôi.
Tình huống giả định: một tuần của người lao động ngoài trời
Anh Dũng 40 tuổi, nặng 72 kg, làm thợ xây. Ngày thường, nhu cầu nước nền của anh theo 30–35 ml/kg là 72 × 30 = 2.160 ml đến 72 × 35 = 2.520 ml. Nhưng anh làm việc dưới nắng tám tiếng. Anh thử cân buổi sáng trước giờ làm: 72,0 kg; trưa nghỉ cân lại 71,1 kg, buổi sáng đã uống 1 lít.
Lượng mồ hôi buổi sáng: (72,0 − 71,1) + 1,0 = 0,9 + 1,0 = 1,9 lít trong bốn giờ, khoảng 0,475 lít mỗi giờ. Phần cân mất 0,9 kg tương đương 0,9 ÷ 72 × 100 = 1,25%. Nếu buổi chiều nóng tương tự, cả ngày anh mất thêm gần 3,8 lít qua mồ hôi, chưa kể nhu cầu nền.
Từ phép đo này, anh biết cần mang theo nhiều nước hơn, uống đều mỗi giờ thay vì đợi khát, và theo dõi màu nước tiểu cuối ngày. Về đạm, lao động chân tay nặng kéo dài cũng làm nhu cầu tăng, khoảng 72 × 1,2 ≈ 86 g có thể là mốc tham khảo hợp lý hơn 72 × 0,8 ≈ 58 g; nếu anh muốn tính kỹ hơn, nên hỏi chuyên gia dinh dưỡng.
Khi nào nên hỏi nhân viên y tế
Bạn nên dừng vận động và tìm hỗ trợ y tế ngay nếu có chóng mặt nặng, lú lẫn, ngừng ra mồ hôi giữa trời nóng, đau ngực, khó thở hay chuột rút dữ dội. Đây là những dấu hiệu không thể tự xử lý bằng cách uống thêm nước.
Nên hỏi bác sĩ trước khi áp các con số trong bài nếu bạn đang được theo dõi bệnh tim, thận, huyết áp, đang được dặn hạn chế nước hoặc muối, đang mang thai, hoặc tập luyện ở cường độ thi đấu. Người tập các môn chia hạng cân nên có nhân viên y tế thể thao hướng dẫn chuyện cân trước thi đấu.
Mang theo sổ đo mồ hôi của vài buổi (cân trước, cân sau, nước đã uống, thời gian, thời tiết) và câu hỏi cụ thể: “Tốc độ ra mồ hôi này cần bù thế nào?”, “Mức đạm nào phù hợp với loại vận động này?”, “Có cần bù muối khoáng không?”. Sổ ghi chép giúp buổi trao đổi đi thẳng vào việc.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi kg giảm sau khi tập tương ứng bao nhiêu nước?
Khoảng một lít. Lượng cân giảm ngay sau buổi tập gần như toàn bộ là nước mất qua mồ hôi. Cộng thêm lượng đã uống trong buổi sẽ ra tổng lượng mồ hôi, chia cho thời gian để có tốc độ ra mồ hôi mỗi giờ.
Mất bao nhiêu phần trăm cân nặng khi tập là nhiều?
Các hướng dẫn thể thao phổ biến khuyên giữ lượng mất dưới khoảng 2% cân nặng trong một buổi. Người 60 kg tương ứng 1,2 kg. Vượt mốc này thường xuyên thì nên điều chỉnh cách uống trong buổi tập.
Người tập gym cần bao nhiêu gam đạm theo cân nặng?
Các khuyến nghị dinh dưỡng thể thao phổ biến đặt khoảng 1,2–2,0 g/kg mỗi ngày, đầu cao cho tập sức mạnh nặng. Người 70 kg tương ứng khoảng 84 đến 140 g. Phần lớn có thể đạt từ bữa ăn bình thường.
Có cần uống bổ sung đạm mới đủ cho người tập không?
Thường là không. Bữa ăn có thịt, cá, trứng, sữa và đậu đủ để đạt mức khuyến nghị cho đa số người tập phong trào. Nếu cân nhắc sản phẩm bổ sung, nên hỏi chuyên gia dinh dưỡng, nhất là khi có vấn đề về thận.
Cân sau buổi tập nặng hơn trước có sao không?
Điều đó cho thấy bạn đã uống nhiều hơn lượng mồ hôi mất đi. Thỉnh thoảng không đáng lo, nhưng nếu lặp lại ở các buổi tập rất dài thì nên uống bớt lại, vì uống quá nhiều cũng có rủi ro riêng.
Người làm việc ngoài trời có áp dụng cách đo mồ hôi này được không?
Được. Cân trước giờ làm và giờ nghỉ trưa, cộng lượng nước đã uống, bạn sẽ biết mình mất bao nhiêu nước trong ca làm. Cách này giúp chuẩn bị đủ nước mang theo và chia uống đều mỗi giờ.