KhoiLuong.comKhối Lượng
Vòng eo và hình dáng cơ thể

Tỷ lệ eo/hông (WHR): cách tính, ví dụ tính tay và ngưỡng 0,90 – 0,85

Tỷ lệ eo/hông bằng vòng eo chia vòng hông. Ngưỡng phổ biến: từ 0,90 với nam, từ 0,85 với nữ. Cách đo vòng hông, ví dụ tính và khi nào tỷ lệ này dễ đọc sai.

Two Vietnamese sisters at a wooden kitchen table, one writing on blank sheets of paper while the other holds a folded measuring tape, overhead angle, warm afternoon light

Tỷ lệ eo/hông (viết tắt WHR, từ chữ waist-to-hip ratio) là vòng eo chia cho vòng hông, cùng đơn vị; ngưỡng phổ biến của Tổ chức Y tế Thế giới là từ 0,90 trở lên với nam và từ 0,85 trở lên với nữ thì mỡ được xem là tập trung nhiều ở vùng bụng. Ví dụ vòng eo 76 cm, vòng hông 96 cm thì tỷ lệ là 76 : 96 ≈ 0,79.

Khác với vòng eo đứng một mình, tỷ lệ này cho biết mỡ nằm nhiều ở bụng hay ở hông và đùi. Nhưng nó cũng có điểm yếu riêng: chỉ cần đo vòng hông sai chỗ là tỷ lệ lệch hẳn. Phần dưới chỉ cách đo vòng hông, công thức, ví dụ tính tay, bảng đọc kết quả và những trường hợp tỷ lệ này dễ gây hiểu nhầm.

Đo vòng hông thế nào cho đúng

Vòng eo đo như thường lệ, ở điểm giữa xương sườn cuối và mào chậu. Vòng hông là phần nhiều người chưa từng đo đúng cách.

  1. Mặc đồ lót mỏng hoặc quần bó mỏng. Quần jean, quần kaki có túi sau làm vòng hông lớn thêm vài phân.
  2. Đứng thẳng, hai chân khép. Hai bàn chân sát nhau hoặc chỉ cách vài phân, cơ mông thả lỏng, không gồng.
  3. Tìm chỗ rộng nhất của mông. Nhìn nghiêng trong gương, chỗ mông nhô ra phía sau nhiều nhất chính là vị trí đo. Thử dịch thước lên xuống một chút, giữ ở chỗ cho số lớn nhất.
  4. Giữ thước song song mặt sàn. Phía trước thước thường đi ngang phần xương mu hơi thấp hơn bạn tưởng; nhìn gương để chắc thước không vểnh lên phía sau.
  5. Đọc số, đo lại lần hai. Thước ôm sát nhưng không thít. Hai lần chênh không quá khoảng 1 cm thì lấy trung bình.

Một mẹo nhỏ: đo vòng hông ngay sau khi đo vòng eo, trong cùng tư thế và cùng buổi, để hai số đi cùng nhau. Đo eo buổi sáng, đo hông buổi tối rồi ghép lại là một nguồn sai số dễ tránh.

Công thức và ví dụ tính tay từng bước

Công thức: tỷ lệ eo/hông = vòng eo : vòng hông. Hai số phải cùng đơn vị, cùng là centimet hoặc cùng là inch; tỷ lệ không có đơn vị. Kết quả thường làm tròn đến hai chữ số sau dấu phẩy.

Ví dụ 1. Chị Lan có vòng eo 76 cm, vòng hông 96 cm. Tỷ lệ là 76 : 96 = 0,7917, làm tròn 0,79. So với ngưỡng 0,85 của nữ, chị thấp hơn khá xa.

Ví dụ 2. Chị Mai có vòng eo 84 cm, vòng hông 98 cm. Tỷ lệ là 84 : 98 = 0,8571, làm tròn 0,86. Con số này vừa vượt ngưỡng 0,85. Nhưng nếu chị đo vòng hông lệch xuống một chút, được 96 cm, thì tỷ lệ thành 84 : 96 = 0,875, làm tròn 0,88. Chỉ hai phân ở vòng hông đã đổi chữ số thứ hai.

Ví dụ 3. Anh Hùng có vòng eo 92 cm, vòng hông 102 cm. Tỷ lệ là 92 : 102 = 0,902, làm tròn 0,90, đúng bằng ngưỡng của nam. Ví dụ 4. Anh Tâm có vòng eo 88 cm, vòng hông 94 cm. Tỷ lệ là 88 : 94 = 0,936, làm tròn 0,94. Để ý rằng vòng eo của anh Tâm nhỏ hơn anh Hùng nhưng tỷ lệ lại cao hơn, vì vòng hông của anh nhỏ hơn nhiều.

Đọc kết quả tỷ lệ eo/hông

Bảng dưới dựa trên ngưỡng phổ biến của Tổ chức Y tế Thế giới. Các tài liệu khác nhau có thể chia thêm mức, nhưng hai con số 0,90 và 0,85 là mốc được nhắc tới nhiều nhất.

NhómDưới ngưỡngTừ ngưỡng trở lênGợi ý đọc
Namdưới 0,90từ 0,90Mỡ có xu hướng tập trung ở bụng; đọc cùng vòng eo và các chỉ số khám
Nữdưới 0,85từ 0,85Như trên; với phụ nữ sau mãn kinh tỷ lệ thường nhích lên theo tuổi

Bốn ví dụ ở mục trước đặt vào bảng: chị Lan 0,79 dưới ngưỡng; chị Mai 0,86 vừa chạm trên ngưỡng; anh Hùng 0,90 đúng mốc; anh Tâm 0,94 trên ngưỡng. Như mọi ngưỡng sàng lọc, bảng này cho biết số đo nằm ở vùng nào chứ không kết luận gì về sức khoẻ của riêng ai.

Khi tỷ lệ nằm sát mốc, như 0,84 hay 0,86 với nữ, đừng vội vui hay vội lo. Đo lại cả hai vòng vào một buổi sáng khác và lấy trung bình; sát mốc thì sai số đo đủ để đẩy qua lại.

Tỷ lệ eo/hông cho biết gì mà vòng eo không cho biết

Mỡ nằm ở đâu. Vòng eo lớn có thể do cả người to, khung xương rộng. Chia cho vòng hông giúp tách phần "to ở bụng" ra khỏi phần "to toàn thân". Người có hông và đùi lớn, eo vừa phải sẽ có tỷ lệ thấp dù vòng eo không nhỏ.

Sự khác biệt giữa hai người cùng vòng eo. Hai người cùng vòng eo 88 cm, một người hông 104 cm (tỷ lệ 0,85), một người hông 94 cm (tỷ lệ 0,94), là hai kiểu phân bố mỡ khác nhau. Vòng eo đứng một mình không phân biệt được.

Một góc nhìn về thay đổi theo năm. Theo tuổi, nhất là với phụ nữ sau mãn kinh, mỡ có xu hướng dời từ hông lên bụng. Tỷ lệ eo/hông bắt được kiểu thay đổi này ngay cả khi cân nặng không đổi.

Nhưng không cho biết tổng lượng mỡ. Một người rất gầy và một người nặng hơn nhiều có thể cùng tỷ lệ 0,80. Tỷ lệ chỉ nói về tương quan giữa hai vòng, không nói cơ thể có bao nhiêu mỡ. Vì vậy nhân viên y tế thường xem nó cùng vòng eo và BMI chứ không thay thế.

Một con số dễ ghi nhớ để so với chính mình. Vì không có đơn vị, tỷ lệ này so được giữa các lần đo cách nhau nhiều năm, kể cả khi bạn đổi thước hay đổi nơi đo, miễn là mỗi lần đo đúng hai vị trí. Ghi tỷ lệ vào sổ khám sức khoẻ hằng năm giúp bạn thấy hướng thay đổi rõ hơn là nhớ từng con số centimet.

Lỗi hay gặp khi tính và làm tròn tỷ lệ

Chia ngược. Lấy vòng hông chia vòng eo sẽ ra một số lớn hơn 1, chẳng hạn 96 : 76 ≈ 1,26, và không so được với ngưỡng nào. Nhớ thứ tự: eo ở trên, hông ở dưới. Với người lớn, kết quả gần như luôn nằm trong khoảng 0,7 đến 1,0.

Trộn đơn vị. Vòng eo đo bằng inch trên thước may, vòng hông đo bằng centimet trên thước khác, rồi đem chia thẳng. Tỷ lệ sẽ sai hoàn toàn. Đo cả hai bằng cùng một thước, cùng một mặt vạch.

Làm tròn quá sớm. Nếu làm tròn vòng eo 83,4 cm thành 83 cm và vòng hông 91,6 cm thành 92 cm trước khi chia, bạn được 83 : 92 = 0,902; còn chia số gốc 83,4 : 91,6 thì được khoảng 0,910. Chênh không lớn nhưng đủ làm đổi chữ số khi sát mốc. Chia bằng số gốc, chỉ làm tròn kết quả cuối.

Đọc tỷ lệ mà quên vòng eo. Tỷ lệ 0,80 nghe có vẻ yên tâm, nhưng nếu vòng eo đã là 96 cm thì vòng hông phải tới 120 cm, tức là cơ thể lớn ở cả hai vùng. Luôn ghi cả hai vòng bên cạnh tỷ lệ.

Tự tính ngược ra "vòng hông cần có". Một số người lấy vòng eo chia cho 0,85 để ra vòng hông "chuẩn" rồi đặt mục tiêu theo đó. Tỷ lệ không phải mục tiêu hình dáng; khung chậu mỗi người khác nhau. Dùng nó để theo dõi, không dùng để so mình với người khác.

Khi nào tỷ lệ eo/hông dễ đọc sai

Trường hợp hay gặp nhất là vòng hông thay đổi vì cơ chứ không vì mỡ. Người tập nhiều bài cho chân và mông có vòng hông lớn lên, tỷ lệ giảm xuống, dù vùng bụng không đổi. Ngược lại, người lớn tuổi mất cơ mông và đùi thì vòng hông nhỏ đi, tỷ lệ tăng lên dù vòng eo đứng yên. Trong cả hai trường hợp, nhìn riêng tỷ lệ dễ hiểu sai; phải nhìn từng vòng.

Trường hợp thứ hai là khung chậu. Phụ nữ thường có khung chậu rộng hơn nam, đó là lý do ngưỡng của nữ thấp hơn. Nhưng ngay trong cùng giới, khung chậu cũng khác nhau. Người có khung chậu hẹp bẩm sinh sẽ có tỷ lệ cao hơn người khác dù mỡ bụng như nhau.

Trường hợp thứ ba là sai số kép. Tỷ lệ được tính từ hai lần đo, mỗi lần có sai số riêng. Vòng eo đo lệch một phân, vòng hông đo lệch một phân theo hướng ngược lại, tỷ lệ có thể lệch hai chữ số ở hàng phần trăm. Do đó tỷ lệ eo/hông hợp để theo dõi xu hướng qua nhiều lần đo hơn là để đọc từng lần lẻ.

Tình huống giả định và câu nên hỏi nhân viên y tế

Bà Thu, 61 tuổi, đo được vòng eo 82 cm, vòng hông 92 cm, tỷ lệ 82 : 92 = 0,891, làm tròn 0,89. Năm năm trước bà ghi vòng eo 80 cm, vòng hông 98 cm, tỷ lệ 80 : 98 = 0,816, làm tròn 0,82. Vòng eo chỉ tăng 2 cm, nhưng vòng hông giảm 6 cm, nên tỷ lệ nhảy từ 0,82 lên 0,89. Đọc kỹ thì thay đổi lớn nằm ở vòng hông, điều này có thể liên quan tới việc mất cơ ở chân và mông theo tuổi.

Trong trường hợp như bà Thu, thông tin đáng mang đi khám không chỉ là tỷ lệ mà là cả hai vòng theo thời gian. Bà có thể hỏi: thay đổi vòng hông này có đáng lo không; có nên kiểm tra sức cơ hoặc khả năng đi lại không; với vòng eo hiện tại cần xem thêm chỉ số nào.

Nói chung, nên hỏi nhân viên y tế khi tỷ lệ của bạn nằm trên ngưỡng và vòng eo cũng trên ngưỡng thường dùng cho người châu Á, khi tỷ lệ tăng đều qua nhiều năm, hoặc khi một trong hai vòng thay đổi nhanh mà bạn không rõ lý do. Bụng to nhanh kèm căng tức, đau hay khó thở thì nên đi khám sớm thay vì chờ tính tỷ lệ.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ eo/hông bao nhiêu là bình thường?

Theo ngưỡng phổ biến của Tổ chức Y tế Thế giới, nam dưới 0,90 và nữ dưới 0,85 được xem là mỡ chưa tập trung nhiều ở vùng bụng. Đây là mốc sàng lọc chung, nên đọc cùng vòng eo và các chỉ số khám định kỳ khác.

Tính tỷ lệ eo/hông có cần đổi đơn vị không?

Không cần đổi, miễn là vòng eo và vòng hông cùng một đơn vị. Đo cả hai bằng centimet hoặc cả hai bằng inch đều cho cùng một tỷ lệ, vì đơn vị triệt tiêu khi chia.

Vòng hông đo ở đâu?

Vòng hông đo ở chỗ mông nhô ra phía sau nhiều nhất, thước nằm song song với mặt sàn, đứng thẳng, hai chân khép, cơ mông thả lỏng. Nên mặc đồ mỏng vì quần dày có túi làm vòng hông lớn thêm.

Tỷ lệ eo/hông và vòng eo, cái nào nên dùng hơn?

Hai chỉ số bổ sung cho nhau. Vòng eo dễ đo, dễ so với ngưỡng; tỷ lệ eo/hông cho biết mỡ tập trung ở bụng hay ở hông. Nhiều nhân viên y tế xem cả hai, cùng với BMI, thay vì chọn một.

Tập chân và mông có làm tỷ lệ eo/hông giảm không?

Có thể, vì vòng hông lớn lên khi cơ mông và đùi phát triển, trong khi vòng eo không đổi. Lúc đó tỷ lệ giảm nhưng vùng bụng không thay đổi. Vì vậy nên ghi lại từng vòng, không chỉ ghi tỷ lệ.

Phụ nữ sau mãn kinh có nên đo tỷ lệ eo/hông không?

Có ích, vì ở giai đoạn này mỡ thường có xu hướng dời từ hông lên bụng, và tỷ lệ eo/hông bắt được thay đổi đó sớm. Kết quả nên được đọc cùng nhân viên y tế trong các lần khám định kỳ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138