Khi cân nặng tính bằng pound và chiều cao tính bằng inch, BMI = 703 × cân nặng (lb) ÷ chiều cao (in)²; hệ số 703 chính là phần quy đổi đơn vị để kết quả ra đúng con số như công thức gốc kg ÷ m². Ví dụ người nặng 150 lb, cao 64 inch: 703 × 150 ÷ 4.096 = 25,7 — trùng với kết quả khi đổi sang 68,04 kg và 1,6256 m.
Phần dưới chỉ hệ số 703 sinh ra thế nào (để bạn tự suy được nếu quên), các dạng công thức BMI theo từng cặp đơn vị — kg với cm, lb với in — kèm ví dụ tính tay, và những lỗi hay làm kết quả lệch hẳn như dùng feet thay cho inch hay quên bình phương. Bài không bàn ngưỡng đọc BMI; ở đây chỉ lo cho phép tính ra đúng.
Công thức gốc và vì sao đổi đơn vị phải thêm hệ số
BMI được định nghĩa bằng cân nặng tính theo kilôgam chia cho bình phương chiều cao tính theo mét: BMI = kg ÷ m². Đơn vị của BMI vì vậy là kg/m², dù hầu như không ai ghi đơn vị khi nói "BMI 23". Con số chỉ có nghĩa khi đúng cặp đơn vị này; mọi bảng ngưỡng đều được viết cho kết quả kg/m².
Nếu bạn đưa thẳng pound và inch vào công thức, kết quả sẽ sai hoàn toàn. 150 lb chia cho 64² = 4.096 chỉ được 0,0366 — một con số vô nghĩa. Lý do là 1 lb nhỏ hơn 1 kg khoảng 2,2 lần, còn 1 inch nhỏ hơn 1 mét tới gần 40 lần, và vì chiều cao bị bình phương nên mẫu số phình ra gần 1.550 lần. Trừ đi phần cân nặng cũng tăng 2,2 lần ở tử số, kết quả vẫn nhỏ hơn giá trị đúng khoảng 703 lần. Muốn trở về thang kg/m², phải nhân thêm đúng hệ số bù phần chênh đó.
Cách nghĩ đơn giản nhất: thay cân nặng pound bằng (lb × 0,45359237) kg và chiều cao inch bằng (in × 0,0254) m vào công thức gốc. Gom các hằng số lại, bạn được một con số nhân với lb ÷ in². Con số đó chính là 703. Các mục sau làm phép gom này từng bước.
Hệ số 703 ra đời thế nào: tính lại từng bước
Chỉ cần hai hằng số đổi đơn vị chính xác: 1 lb = 0,45359237 kg và 1 in = 0,0254 m.
- Viết lại công thức gốc với đơn vị mới: BMI = (lb × 0,45359237) ÷ (in × 0,0254)².
- Tách bình phương ở mẫu: (in × 0,0254)² = in² × 0,0254² = in² × 0,00064516.
- Gom hằng số: BMI = (0,45359237 ÷ 0,00064516) × lb ÷ in².
- Chia: 0,45359237 ÷ 0,00064516 = 703,0696…
- Làm tròn thành 703: BMI = 703 × lb ÷ in².
Phần làm tròn từ 703,07 xuống 703 chỉ làm kết quả thấp hơn khoảng một phần mười nghìn, tức thay đổi BMI ở chữ số thập phân thứ ba — không bao giờ ảnh hưởng tới con số một chữ số thập phân mà người ta thường đọc. Vì vậy dùng 703 là đủ chính xác cho mọi mục đích đo tại nhà.
Biết cách suy ra hệ số có một lợi ích thực tế: khi gặp một trang tính hay một công thức lạ, bạn có thể tự kiểm xem hệ số trong đó có khớp với đơn vị đầu vào không, thay vì tin mù quáng.
Công thức BMI theo từng cặp đơn vị
Bốn dạng dưới đây cho cùng một kết quả nếu số đầu vào là cùng một người. Ví dụ là chị Lan cao 1,58 m (158 cm, khoảng 62,2 inch), nặng 60 kg (khoảng 132,3 lb).
| Cân nặng | Chiều cao | Công thức | Ví dụ chị Lan |
|---|---|---|---|
| kg | mét | kg ÷ m² | 60 ÷ 2,4964 = 24,03 |
| kg | cm | 10.000 × kg ÷ cm² | 600.000 ÷ 24.964 = 24,03 |
| lb | inch | 703 × lb ÷ in² | 703 × 132,28 ÷ 3.869,4 = 24,03 |
| lb | feet và inch | quy về tổng inch rồi dùng dòng trên | 5'2,2" = 62,2 in, như dòng trên |
Dạng kg với cm rất tiện khi bạn nhập vào bảng tính, vì không phải chia chiều cao cho 100 trước. Hệ số 10.000 xuất hiện vì 1 m = 100 cm, nên m² = cm² ÷ 10.000; đưa lên tử số thành nhân 10.000.
Ở dòng lb và inch, 3.869,4 là bình phương của 62,205 inch (158 ÷ 2,54). Nếu bạn dùng 62 inch làm tròn thì bình phương là 3.844 và kết quả thành 24,19 — chênh 0,16 chỉ vì làm tròn chiều cao trước khi tính. Đây là lý do nên giữ đủ chữ số ở chiều cao.
Ví dụ tính tay đầy đủ theo pound và inch
Anh Phong đọc trên một phiếu đo ở nước ngoài: cân nặng 200 lb, chiều cao 5'10". Đầu tiên đổi chiều cao ra tổng số inch: 5 × 12 + 10 = 70 inch. Bình phương: 70 × 70 = 4.900. Tử số: 703 × 200 = 140.600. Chia: 140.600 ÷ 4.900 = 28,69. Làm tròn một chữ số: BMI 28,7.
Kiểm lại bằng hệ mét: 200 lb × 0,45359237 = 90,72 kg; 70 inch × 2,54 = 177,8 cm = 1,778 m; bình phương 1,778 × 1,778 = 3,1613; 90,72 ÷ 3,1613 = 28,70. Hai cách khớp nhau tới chữ số thập phân thứ nhất, chứng tỏ phép tính đúng.
Thứ tự bấm máy hay gây nhầm: nhiều người bấm 703 × 200 ÷ 70 × 70, máy tính sẽ hiểu là (703 × 200 ÷ 70) × 70 = 140.600, tức là nhân lại chiều cao thay vì chia lần nữa. Muốn bấm liền một dòng, hãy bấm 703 × 200 ÷ 70 ÷ 70, hoặc tính bình phương chiều cao riêng trước rồi chia. Với máy có phím ngoặc, gõ 703 × 200 ÷ (70 × 70).
Một mẹo kiểm nhanh: BMI của người lớn đo đúng gần như luôn nằm trong khoảng 15 đến 50. Nếu bạn ra 0,04, 1.968 hay 140.600, chắc chắn đã sai đơn vị hoặc sai thứ tự bấm máy.
Đi ngược công thức: từ BMI và chiều cao inch ra cân nặng pound
Đôi khi bạn có chiều cao theo inch và muốn biết một mức BMI nào đó tương ứng với bao nhiêu pound, chẳng hạn để hiểu một tài liệu nước ngoài nói về khoảng cân nặng. Chỉ cần chuyển vế công thức: cân nặng (lb) = BMI × chiều cao (in)² ÷ 703. Với hệ mét, tương tự: cân nặng (kg) = BMI × chiều cao (m)².
Ví dụ chiều cao 64 inch, bình phương 4.096. Ở BMI 23: 23 × 4.096 ÷ 703 = 134,0 lb. Ở BMI 25: 25 × 4.096 ÷ 703 = 145,7 lb. Ở BMI 18,5: 18,5 × 4.096 ÷ 703 = 107,8 lb. Kiểm bằng hệ mét: 64 inch là 1,6256 m, bình phương 2,6426; 23 × 2,6426 = 60,78 kg, còn 134,0 lb × 0,45359237 = 60,79 kg — khớp nhau, phần chênh nhỏ chỉ do làm tròn.
Phép tính ngược này chỉ cho biết các mốc số học tương ứng với một chiều cao. Nó không cho biết cân nặng nào phù hợp với riêng bạn, vì BMI không phân biệt mỡ và cơ, không tính tuổi, dáng người hay tình trạng sức khoẻ. Đọc các mốc đó như một phép quy đổi, không như mục tiêu cần đạt.
Tình huống giả định: hai phiếu đo, hai hệ đơn vị
Chị Thu có hai tờ phiếu đo sức khoẻ: một tờ ở nước ngoài ghi 165 lb, 5'6", BMI 26,6; một tờ trong nước ghi 74,8 kg, 167,6 cm, BMI 26,6. Chị lo hai nơi tính khác nhau. Kiểm lại: 5'6" là 66 inch, 703 × 165 ÷ 4.356 = 26,63. Còn 74,8 kg ÷ (1,676 × 1,676) = 74,8 ÷ 2,8090 = 26,63. Hai phiếu thật ra cho cùng một kết quả, vì 165 lb chính là 74,84 kg và 66 inch là 167,64 cm.
Bài học là khi hai con số BMI ở hai hệ đơn vị trùng nhau, đó là dấu hiệu phép đổi đúng; khi chúng lệch nhau từ vài phần mười trở lên trong cùng một ngày đo, hãy tìm lỗi ở việc làm tròn chiều cao, ở đơn vị hoặc ở thứ tự bấm máy trước.
Còn việc đọc ý nghĩa của con số BMI với riêng bạn — cùng vòng eo, tuổi, tiền sử gia đình và các xét nghiệm khác — là phần nên trao đổi với nhân viên y tế. Khi mang phiếu đi khám, hãy mang cả số đo gốc (cân nặng, chiều cao, đơn vị, ngày đo) chứ không chỉ con số BMI, để người khám tự kiểm lại phép tính nếu cần.
Năm lỗi làm BMI tính theo pound và inch lệch hẳn
Dùng feet thay cho inch. Đưa 5,8 hoặc 5,10 vào chỗ chiều cao sẽ cho BMI hàng nghìn. Chiều cao trong công thức 703 phải là tổng số inch.
Đọc 5'10" thành 5,10 feet. Cách viết 5'10" là 5 feet 10 inch, tức 70 inch, không phải 5,1 feet (61,2 inch). Nhầm chỗ này làm BMI tăng khoảng 31%, vì 70² chia 61,2² xấp xỉ 1,31.
Quên bình phương chiều cao. 703 × 200 ÷ 70 = 2.008,6 — sai cả trăm lần. Bình phương là bước dễ quên nhất khi bấm máy vội.
Trộn đơn vị: cân kg, chiều cao inch. Một số người đổi chiều cao nhưng quên đổi cân nặng, đưa 60 kg vào công thức 703. Kết quả lệch đúng 2,2 lần, ra con số trông như thấp quá mức.
Dùng hệ số 703 cho công thức hệ mét. Có người nhớ con số 703 rồi áp vào kg và cm. Với hệ mét có cm, hệ số đúng là 10.000; với kg và mét thì không cần hệ số.
Làm tròn chiều cao về inch nguyên trước khi bình phương. Như ví dụ chị Lan ở bảng trên, dùng 62 inch thay cho 62,2 inch làm BMI đổi từ 24,03 thành 24,19. Nếu bạn đổi chiều cao từ cm sang inch, hãy giữ ít nhất một chữ số thập phân, hoặc tốt hơn là tính luôn bằng hệ mét để khỏi phải đổi.
Tự kiểm một công thức BMI lạ trong bảng tính hay trang tính
Bạn có thể gặp các bảng tính chép từ nhiều nguồn với công thức như =B2*703/(C2^2), =B2/(C2/100)^2 hay =10000*B2/C2^2. Muốn biết công thức nào đúng với dữ liệu của mình, hãy nhìn đơn vị của ô cân nặng và ô chiều cao trước, rồi đối chiếu với bảng bốn dạng công thức ở trên. Hệ số 703 chỉ đi với pound và inch; chia 100 rồi bình phương, hoặc nhân 10.000, chỉ đi với kg và cm; không có hệ số nào thì chiều cao phải ở mét.
Cách kiểm nhanh nhất là nhập thử một bộ số bạn đã biết đáp án, ví dụ 60 kg và 158 cm phải ra 24,03, hoặc 200 lb và 70 inch phải ra 28,7. Nếu công thức trả về đúng, bạn yên tâm dùng cho cả cột; nếu ra con số khác hẳn, sửa công thức trước khi nhập dữ liệu thật. Giữ hai dòng thử đó ở một trang riêng để dùng lại mỗi khi sửa bảng tính.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao công thức BMI theo pound lại nhân 703?
Vì 703 là phần gom hai hệ số đổi đơn vị: 0,45359237 kg mỗi pound chia cho bình phương 0,0254 mét mỗi inch, ra khoảng 703,07. Nhân hệ số này đưa kết quả về đúng thang kg/m² của công thức gốc.
Tính BMI khi chiều cao theo cm thì làm thế nào?
Dùng BMI = 10.000 × cân nặng (kg) ÷ chiều cao (cm)². Ví dụ 60 kg, 158 cm: 600.000 ÷ 24.964 = 24,03. Đây là cùng công thức gốc, chỉ là không cần đổi cm ra mét trước.
Có thể dùng chiều cao feet trong công thức 703 không?
Không. Chiều cao phải là tổng số inch: lấy số feet nhân 12 rồi cộng số inch lẻ. Đưa thẳng số feet vào sẽ cho BMI lớn gấp hàng trăm lần, rõ ràng sai.
Dùng 703 hay 703,07 thì kết quả có khác không?
Khác rất ít, chỉ ở chữ số thập phân thứ ba của BMI. Vì BMI thường đọc tới một chữ số thập phân, dùng 703 là đủ chính xác cho mọi phép tính tại nhà.
Làm sao kiểm nhanh BMI vừa tính có đúng không?
Tính lại bằng hệ mét sau khi đổi pound sang kg và inch sang mét; hai kết quả phải khớp tới một chữ số thập phân. Ngoài ra, BMI người lớn đo đúng hầu như luôn nằm khoảng 15 đến 50; con số ngoài khoảng đó thường là lỗi đơn vị.
Ngưỡng BMI có khác khi tính theo pound và inch không?
Không. Công thức 703 được thiết kế để ra cùng con số với công thức kg chia m², nên bảng ngưỡng nào dùng cho hệ mét cũng áp dụng nguyên cho kết quả tính theo pound và inch.