KhoiLuong.comKhối Lượng
Công thức, đơn vị và tự tính

Ký hiệu viết tắt chỉ số cơ thể: BMI, BMR, TDEE, WHtR, FFM, SMM đọc là gì

Giải nghĩa các ký hiệu viết tắt trên phiếu đo, cân thành phần và ứng dụng sức khoẻ: BMI, BMR, TDEE, WHR, WHtR, PBF, FFM, SMM, TBW, kèm đơn vị và cách đọc.

A Vietnamese office worker on a balcony chair holding a smartphone turned away from the camera, coffee cup on a small table, potted plants, soft overcast light

Phần lớn ký hiệu trên phiếu đo và ứng dụng sức khoẻ thuộc ba nhóm: năng lượng (BMR, RMR, TDEE, PAL), kích thước và hình dáng (BMI, WC, WHR, WHtR) và thành phần cơ thể (PBF, FM, FFM, LBM, SMM, TBW, VFL); biết mỗi ký hiệu đo cái gì và tính bằng đơn vị gì là đủ để đọc đúng gần hết các con số. Ví dụ BMI đơn vị kg/m², TDEE đơn vị kcal/ngày, WHtR không có đơn vị, PBF đơn vị phần trăm.

Bài này là một bảng giải nghĩa có chú thích: mỗi ký hiệu viết đầy đủ bằng tiếng Anh, nghĩa tiếng Việt, đơn vị, cách tính hoặc đo ngắn gọn và một lưu ý khi đọc. Cuối bài có phần về những "điểm" và "tuổi" do thiết bị tự đặt ra — loại con số không có định nghĩa chung — và cách hỏi lại nhân viên y tế khi gặp ký hiệu lạ trên phiếu kết quả.

Vì sao ký hiệu viết tắt dễ gây hiểu nhầm

Các ký hiệu này phần lớn bắt nguồn từ tiếng Anh, được thiết bị và tài liệu dùng nguyên văn vì ngắn gọn. Vấn đề là cùng một khái niệm có thể có hai, ba cách viết tắt, và cùng một ký hiệu có thể được hai nhà sản xuất dùng cho hai cách tính hơi khác nhau. Tỷ lệ mỡ, ví dụ, có thể ghi PBF, BF%, %BF hay Body Fat; mỡ nội tạng có nơi ghi VFL (mức), có nơi ghi VFA (diện tích, đơn vị cm²) — hai đại lượng khác nhau dù cùng nói về một loại mỡ.

Ngoài ra, các phiếu đo thường chỉ ghi ký hiệu và con số, bỏ đơn vị, để tiết kiệm chỗ. Thấy "SMM 24,5" bạn cần biết đó là kilôgam khối cơ xương; thấy "VFL 8" thì đó là mức trên một thang điểm do thiết bị đặt, không phải kilôgam hay phần trăm. Đọc nhầm đơn vị là cách nhanh nhất để lo lắng không cần thiết, hoặc yên tâm sai chỗ.

Nguyên tắc đọc: với mỗi ký hiệu, hỏi ba câu — nó đo hay ước tính cái gì, đơn vị là gì, và được đo trực tiếp hay suy ra từ công thức. Ba bảng ở các mục sau trả lời ba câu đó cho những ký hiệu hay gặp nhất.

Nhóm năng lượng: BMR, RMR, TDEE, PAL, TEF

Các con số năng lượng trên thiết bị gần như luôn là ước tính từ công thức, không phải đo trực tiếp. Đơn vị phổ biến là kcal/ngày; một số thiết bị cho chọn kJ (1 kcal = 4,184 kJ).

Ký hiệuViết đầy đủNghĩaĐơn vịLưu ý khi đọc
BMRBasal Metabolic Ratenăng lượng cơ bản khi nằm nghỉ hoàn toànkcal/ngàytrên cân và ứng dụng là ước tính
RMRResting Metabolic Ratenăng lượng lúc nghỉ, điều kiện đo lỏng hơn BMRkcal/ngàythường nhỉnh hơn BMR một chút
REEResting Energy Expenditurenăng lượng tiêu hao lúc nghỉ trong cả ngàykcal/ngàyhay dùng lẫn với RMR
TDEETotal Daily Energy Expendituretổng năng lượng tiêu hao mỗi ngàykcal/ngàythường = BMR × hệ số vận động
PALPhysical Activity Levelhệ số mức vận độngkhông đơn vịcác mức hay gặp từ khoảng 1,2 tới 1,9
TEFThermic Effect of Foodnăng lượng dùng để tiêu hoá thức ănkcal/ngàyphần nhỏ trong tổng năng lượng

Ví dụ đọc: một ứng dụng ghi "BMR 1.227, TDEE 1.687". Nếu ứng dụng nhân hệ số 1,375, thì 1.227 × 1,375 = 1.687,1 — khớp. Biết cách hai con số liên quan nhau giúp bạn kiểm ứng dụng đang dùng hệ số vận động nào, và nhận ra rằng TDEE thay đổi nhiều nhất theo hệ số bạn tự khai, chứ không phải theo cơ thể bạn.

Các con số năng lượng trên thiết bị không phải mức ăn khuyến nghị. Nếu cần biết nhu cầu năng lượng vì lý do sức khoẻ, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Nhóm kích thước và hình dáng: BMI, WC, HC, WHR, WHtR

Nhóm này tính từ những số đo bạn tự làm được bằng cân và thước. Ba chỉ số tỷ lệ không có đơn vị vì là phép chia hai số cùng đơn vị.

Ký hiệuViết đầy đủNghĩa và cách tínhĐơn vịVí dụ
BMIBody Mass Indexcân nặng ÷ bình phương chiều caokg/m²60 ÷ 1,58² = 24,0
WCWaist Circumferencevòng eocm78 cm
HCHip Circumferencevòng hôngcm96 cm
WHRWaist-to-Hip Ratiovòng eo ÷ vòng hôngkhông đơn vị78 ÷ 96 = 0,81
WHtRWaist-to-Height Ratiovòng eo ÷ chiều caokhông đơn vị78 ÷ 158 = 0,49

Đơn vị kg/m² của BMI ít khi được ghi, nhưng nó nhắc rằng BMI chỉ đúng khi cân nặng ở kg và chiều cao ở mét. Hai ký hiệu WHR và WHtR chỉ khác nhau một chữ t (height — chiều cao) nhưng là hai chỉ số khác hẳn, với mốc đọc khác nhau; nhìn kỹ trước khi so con số với một mốc nào đó.

Một số phiếu ghi vòng eo là "Waist" hoặc "W", vòng hông "Hip" hoặc "H". Nếu ứng dụng hiện vòng eo bằng inch, đổi sang cm bằng cách nhân 2,54.

Nhóm thành phần cơ thể: PBF, FM, FFM, LBM, SMM, TBW, VFL

Nhóm này hay xuất hiện trên cân thành phần và phiếu đo bằng máy chuyên dụng. Hầu hết là ước tính gián tiếp, đặc biệt khi đo bằng dòng điện nhỏ qua cơ thể.

Ký hiệuViết đầy đủNghĩaĐơn vịLưu ý
PBF, BF%Percent Body Fattỷ lệ mỡ cơ thể%dao động theo lượng nước
FM, BFMFat Masskhối lượng mỡkgFM = cân nặng × PBF ÷ 100
FFMFat-Free Masskhối không mỡ: cơ, xương, nước, nội tạngkgFFM = cân nặng − FM
LBMLean Body Masskhối nạckgthường dùng gần như FFM
SMMSkeletal Muscle Masskhối cơ xương (cơ bám xương)kgnhỏ hơn FFM nhiều
TBWTotal Body Watertổng lượng nước cơ thểkg hoặc lítđổi theo giờ, bữa ăn
VFL / VFAVisceral Fat Level / Areamỡ nội tạng: mức hoặc diện tíchthang điểm / cm²thang mỗi thiết bị một khác
FFMIFat-Free Mass Indexkhối không mỡ ÷ bình phương chiều caokg/m²cách tính giống BMI

Ví dụ đọc: phiếu ghi cân nặng 60 kg, PBF 30%. Khi đó FM = 60 × 30 ÷ 100 = 18 kg; FFM = 60 − 18 = 42 kg. Nếu phiếu ghi SMM 22 kg, đó là một phần của 42 kg khối không mỡ chứ không phải số khác thay thế. Đọc ba con số cùng nhau sẽ thấy chúng khớp; nếu không khớp, có thể thiết bị dùng định nghĩa riêng.

Ký hiệu đơn vị đi kèm con số

Bên cạnh tên chỉ số, ký hiệu đơn vị cũng hay bị đọc nhầm, nhất là trên thiết bị bán cho nhiều thị trường. Danh sách dưới gom những đơn vị bạn sẽ gặp khi đọc chỉ số cơ thể, kèm hệ số đổi về đơn vị quen dùng ở Việt Nam.

  • kg, lb, st: kilôgam, pound, stone. 1 lb = 0,45359237 kg; 1 st = 14 lb ≈ 6,35 kg.
  • cm, in, ft: centimet, inch, foot. 1 in = 2,54 cm; 1 ft = 12 in = 30,48 cm. Chiều cao 5'4" nghĩa là 5 feet 4 inch, không phải 5,4 feet.
  • kcal, Cal, kJ: kilocalo, Calo chữ hoa (cũng là kilocalo), kilojun. 1 kcal = 4,184 kJ.
  • %: phần trăm, dùng cho tỷ lệ mỡ, tỷ lệ nước. Thay đổi của một tỷ lệ phần trăm nên nói bằng "điểm phần trăm" cho khỏi mơ hồ.
  • kg/m²: đơn vị của BMI và FFMI, thường được bỏ đi khi ghi.
  • cm²: đơn vị diện tích, gặp ở VFA (diện tích mỡ nội tạng) trên một số phiếu đo chuyên dụng — không so được với VFL là thang điểm.

Nếu ứng dụng cho chọn hệ đơn vị, hãy chọn hệ mét (kg, cm, kcal) và giữ nguyên suốt quá trình theo dõi, để con số trên màn hình khớp với sổ ghi và với phiếu đo ở nơi khám.

"Điểm sức khoẻ", "tuổi cơ thể" và những con số không có định nghĩa chung

Ngoài các ký hiệu trên, nhiều thiết bị và ứng dụng hiển thị những con số như "điểm cơ thể 82/100", "tuổi cơ thể 36", "kiểu dáng: cân đối". Đây là chỉ số do từng nhà sản xuất tự xây dựng, thường gộp vài con số khác (cân nặng, tỷ lệ mỡ, năng lượng cơ bản ước tính) theo một cách tính không công bố. Không có định nghĩa chung nào cho chúng, nên hai thiết bị khác nhau có thể cho hai "tuổi cơ thể" khác nhau với cùng một người.

Cách đọc an toàn nhất là coi chúng như một chỉ báo nội bộ của chính thiết bị đó: có thể nhìn xem nó tăng hay giảm qua nhiều tháng, nhưng không so với người khác, không so với thiết bị khác, và không coi là đánh giá sức khoẻ. Khi trao đổi với nhân viên y tế, hãy mang theo các số gốc (cân nặng, chiều cao, vòng eo, tỷ lệ mỡ nếu có) thay vì "điểm" hay "tuổi cơ thể".

Một số ứng dụng còn tô màu đỏ, vàng, xanh cạnh mỗi chỉ số. Màu đó dựa trên mốc do ứng dụng chọn, có thể không phải mốc phổ biến cho người châu Á và không biết gì về tình trạng riêng của bạn. Một ô màu đỏ không phải chẩn đoán; một ô màu xanh cũng không thay cho khám sức khoẻ định kỳ.

Gặp ký hiệu lạ trên phiếu kết quả: hỏi gì và hỏi ai

Khi nhận phiếu đo ở một nơi khám và thấy ký hiệu chưa gặp bao giờ, cách tốt nhất là hỏi ngay người đo hoặc người đọc kết quả. Ba câu hỏi gọn: ký hiệu này viết đầy đủ là gì; đơn vị là gì; con số này được đo trực tiếp hay tính ra từ các số khác. Những câu này không làm mất thời gian ai, và giúp bạn ghi chép đúng.

Nếu đã về nhà mới để ý, hãy chép lại ký hiệu, con số và đơn vị (nếu có) vào sổ, đánh dấu "chưa rõ", rồi hỏi trong lần khám sau. Đừng tự tìm một mốc trên mạng rồi so, vì bạn không biết phiếu đó dùng định nghĩa nào. Đặc biệt với các chỉ số có thang riêng như mức mỡ nội tạng, mốc của thiết bị này không áp được cho thiết bị kia.

Ví dụ giả định: chị Thảo nhận phiếu có dòng "ECW/TBW 0,39" và không hiểu. Đây là tỷ lệ nước ngoài tế bào trên tổng nước cơ thể — một chỉ số máy đo thành phần đôi khi in ra. Chị không cần tự diễn giải con số; việc đọc nó trong bối cảnh sức khoẻ của chị là phần của nhân viên y tế. Việc của chị là ghi lại đúng và mang theo khi hỏi.

Câu hỏi thường gặp

BMR và TDEE khác nhau thế nào?

BMR là năng lượng cơ bản khi nằm nghỉ hoàn toàn, còn TDEE là tổng năng lượng tiêu hao cả ngày, gồm cả đi lại, làm việc, vận động và tiêu hoá. Trên ứng dụng, TDEE thường được tính bằng BMR nhân một hệ số vận động.

WHR và WHtR có phải là một không?

Không. WHR là vòng eo chia vòng hông, còn WHtR là vòng eo chia chiều cao. Hai chỉ số đều không có đơn vị nhưng đo hai điều khác nhau và có mốc đọc khác nhau, nên cần nhìn kỹ chữ t trước khi so với một mốc nào.

PBF trên cân là gì?

PBF là viết tắt của Percent Body Fat, tức tỷ lệ phần trăm mỡ trong cơ thể. Nhân PBF với cân nặng rồi chia 100 sẽ ra số kilôgam mỡ ước tính. Con số này dao động theo lượng nước nên nên so nhiều lần đo cùng điều kiện.

FFM và SMM khác nhau ra sao?

FFM là khối không mỡ, gồm cơ, xương, nước và nội tạng; SMM chỉ là khối cơ xương, tức cơ bám vào xương. Vì vậy SMM luôn nhỏ hơn FFM khá nhiều, và hai con số không thay thế cho nhau.

Đơn vị kg/m² của BMI nghĩa là gì?

Nghĩa là BMI được tính bằng cân nặng theo kilôgam chia bình phương chiều cao theo mét. Đơn vị này ít khi được ghi, nhưng nhắc rằng nếu dùng pound hay inch thì phải đổi đơn vị hoặc dùng công thức có hệ số riêng.

Tuổi cơ thể trên cân thông minh có đáng tin không?

Đó là chỉ số do nhà sản xuất tự đặt ra, không có định nghĩa chung, nên hai thiết bị có thể cho hai kết quả khác nhau. Có thể xem nó tăng hay giảm qua thời gian trên cùng một thiết bị, nhưng không nên coi là đánh giá sức khoẻ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138