KhoiLuong.comKhối Lượng
Năng lượng cơ bản và tổng năng lượng

BMR thay đổi theo tuổi: năng lượng cơ bản giảm vì đâu và giảm bao nhiêu

Công thức trừ khoảng 5 kcal BMR cho mỗi năm tuổi, nhưng năng lượng giảm theo tuổi còn do mất cơ và ít vận động. Bảng tính theo tuổi, ví dụ và điều nên hỏi bác sĩ.

An elderly Vietnamese man doing gentle stretching exercises in a leafy courtyard in the early morning, seen from the side at mid distance, soft green tones and hazy sunlight

Theo công thức Mifflin-St Jeor, mỗi năm tuổi làm BMR ước tính giảm 5 kcal, tức 50 kcal sau mười năm, nếu cân nặng và chiều cao không đổi. Nhưng phần lớn chênh lệch năng lượng giữa tuổi trẻ và tuổi trung niên, cao niên thường không nằm ở con số đó, mà ở khối cơ giảm dần và vận động ít đi.

Nhiều người nghe "trao đổi chất chậm lại theo tuổi" rồi nghĩ đó là điều không làm gì được. Tách bạch phần nào do tuổi trong công thức, phần nào do khối cơ, phần nào do nhịp sống giúp bạn đọc con số năng lượng của mình rõ hơn. Bài này có bảng tính BMR theo tuổi cho cùng một người, ví dụ tách phần chênh lệch, và những điều nên hỏi nhân viên y tế khi bước vào tuổi cao.

Công thức xử lý tuổi thế nào

Mọi công thức BMR phổ biến dựa trên tuổi đều trừ một lượng cố định cho mỗi năm tuổi. Lượng trừ khác nhau giữa các công thức:

Công thứcMỗi năm tuổi trừMười năm trừ
Mifflin-St Jeor (nam và nữ)5 kcal50 kcal
Harris-Benedict sửa đổi — nam5,677 kcal56,77 kcal
Harris-Benedict sửa đổi — nữ4,330 kcal43,3 kcal
Katch-McArdleKhông có biến tuổiPhụ thuộc khối nạc thay đổi

Cách xử lý tuyến tính này là một giản lược: công thức giả định năng lượng giảm đều mỗi năm, trong khi thực tế từng người thay đổi theo nhịp khác nhau tuỳ khối cơ, vận động và sức khoẻ. Katch-McArdle đáng chú ý ở chỗ không có biến tuổi: nếu khối nạc của bạn giữ được qua năm tháng, công thức này sẽ không trừ gì.

Vì vậy câu "lớn tuổi thì BMR giảm" đúng về xu hướng chung, nhưng mức giảm cụ thể với bạn phụ thuộc vào những thứ công thức dựa trên tuổi không nhìn thấy.

Bảng BMR theo tuổi cho cùng một người

Giả sử chị Lan giữ nguyên chiều cao 158 cm và cân nặng 60 kg suốt nhiều năm. Theo Mifflin-St Jeor, phần không đổi là 10 × 60 + 6,25 × 158 − 161 = 600 + 987,5 − 161 = 1.426,5; mỗi mốc tuổi chỉ trừ thêm 5 × tuổi. TDEE tính với hệ số 1,375 cho dễ so sánh:

TuổiPhép tính BMRBMR (kcal/ngày)TDEE ở hệ số 1,375
251.426,5 − 1251.301,51.789,6
351.426,5 − 1751.251,51.720,8
451.426,5 − 2251.201,51.652,1
551.426,5 − 2751.151,51.583,3
651.426,5 − 3251.101,51.514,6
751.426,5 − 3751.051,51.445,8

Từ 25 tới 75 tuổi, BMR theo công thức giảm 250 kcal, TDEE giảm khoảng 344 kcal nếu mức vận động giữ nguyên. Con số này nhỏ hơn nhiều so với cảm nhận của nhiều người rằng "ăn như hồi trẻ là tăng cân ngay". Phần còn lại của câu chuyện nằm ở các mục dưới.

Vì sao năng lượng thật giảm theo tuổi

Khối cơ giảm dần nếu không được duy trì. Từ tuổi trung niên, khối cơ có xu hướng giảm dần qua từng năm, nhanh hơn ở người ít vận động và người cao tuổi. Cơ dùng nhiều năng lượng lúc nghỉ hơn mỡ, nên mất cơ kéo BMR thật xuống, kể cả khi cân nặng không đổi vì mỡ thay vào chỗ cơ.

Vận động không chủ đích ít đi. Đổi công việc, con cái lớn, nghỉ hưu, đau khớp — nhịp sống thường chậm lại theo tuổi. Phần năng lượng từ đi lại, đứng, làm việc nhà giảm, và đây thường là phần giảm lớn nhất trong TDEE.

Các cơ quan thay đổi theo tuổi. Hoạt động của một số cơ quan nội tạng cũng thay đổi khi cơ thể già đi. Phần này nằm ngoài khả năng kiểm soát và công thức đã phản ánh một phần qua hệ số tuổi.

Giai đoạn chuyển tiếp hormone. Với phụ nữ quanh tuổi mãn kinh, thay đổi hormone có thể đi kèm thay đổi phân bố mỡ và thành phần cơ thể. Mức độ khác nhau rất nhiều giữa người với người; nếu có thay đổi rõ, nên trao đổi với bác sĩ.

Bệnh mạn tính và thuốc đang dùng. Một số bệnh và thuốc ảnh hưởng tới cân nặng và năng lượng. Đây là phần cần nhân viên y tế đánh giá, không tự suy ra từ công thức.

Tách phần do tuổi và phần do nhịp sống: một ví dụ

Giả sử chị Lan lúc 35 tuổi tập đều, hệ số 1,55, TDEE là 1.251,5 × 1,55 = 1.939,8 kcal. Hai mươi năm sau, 55 tuổi, chị vẫn nặng 60 kg nhưng gần như không còn tập, hệ số 1,2, TDEE là 1.151,5 × 1,2 = 1.381,8 kcal. Tổng chênh khoảng 558 kcal.

Tách ra hai phần. Phần do tuổi trong công thức: nếu ở tuổi 55 chị vẫn giữ hệ số 1,55, TDEE là 1.151,5 × 1,55 = 1.784,8 kcal, tức chỉ thấp hơn tuổi 35 khoảng 155 kcal. Phần do vận động: từ 1.784,8 xuống 1.381,8 là 403 kcal. Như vậy trong ví dụ này, khoảng bảy phần mười chênh lệch đến từ nhịp vận động, chưa tới ba phần mười đến từ tuổi.

Ví dụ này còn chưa tính phần mất cơ. Nếu khối nạc của chị giảm, giả sử 2 kg sau hai mươi năm ít vận động (con số giả định để minh hoạ), theo Katch-McArdle BMR giảm thêm 21,6 × 2 = 43,2 kcal. Cộng các phần lại, bức tranh rõ hơn nhiều so với một câu chung chung "trao đổi chất chậm lại".

Người cao tuổi: công thức kém chính xác hơn

Các công thức BMR phổ biến được xây chủ yếu trên dữ liệu người trưởng thành ở tuổi lao động. Ở người trên bảy mươi, sự khác biệt giữa người với người về khối cơ, sức khoẻ, vận động rất lớn: có người vẫn đi bộ, làm vườn mỗi ngày; có người chủ yếu ngồi hoặc nằm. Cùng tuổi, cùng cân nặng, BMR thật có thể chênh nhau đáng kể.

Chiều cao cũng là một bẫy. Người cao tuổi thường thấp đi vài xentimét do cột sống thay đổi, nhưng khi tính vẫn dùng chiều cao thời trẻ ghi trong giấy tờ. Mỗi xentimét chênh làm Mifflin-St Jeor lệch 6,25 kcal; thấp đi 4 cm mà vẫn dùng số cũ là cộng dư 25 kcal. Nhỏ, nhưng là sai số không cần thiết. Nếu người cao tuổi không đứng thẳng được để đo chiều cao, nhân viên y tế có các cách đo thay thế.

Với người cao tuổi, điều đáng theo dõi hơn con số BMR là cân nặng theo tháng, sức cầm nắm, khả năng đi lại, ăn uống có ngon miệng không. Những thay đổi ở các chỉ số này nói nhiều hơn một phép tính.

Bước sang tuổi trung niên: đọc con số năng lượng thế nào cho đúng

Từ khoảng bốn mươi tuổi trở đi, nhiều người bắt đầu để ý tới chuyện năng lượng và cân nặng. Vài nguyên tắc giúp bạn đọc con số tỉnh táo:

  • Tính lại theo tuổi và cân nặng hiện tại. Con số BMR hay TDEE bạn tính mười năm trước không còn đúng; tối thiểu tính lại mỗi năm một lần hoặc khi cân thay đổi vài kilôgam.
  • Đánh giá lại hệ số vận động một cách thật thà. Như ví dụ trên, phần giảm do vận động thường lớn hơn phần giảm do tuổi. Nhìn lại một tuần thật của mình trước khi chọn hệ số.
  • Theo dõi thêm vòng eo. Cân nặng có thể đứng yên trong khi mỡ thay vào chỗ cơ. Vòng eo đo cùng vị trí mỗi tháng phản ánh thay đổi này rõ hơn cân nặng.
  • Không đổ hết cho tuổi. Câu "già rồi trao đổi chất chậm" dễ khiến người ta bỏ qua những thay đổi có thể làm được trong nhịp sống, hoặc bỏ qua những dấu hiệu nên đi khám.
  • Không so với chính mình hồi hai mươi tuổi. So với chính bạn của năm ngoái, cùng cách đo, cùng điều kiện, mới là so sánh có ý nghĩa.

Nếu dùng cân thành phần cơ thể, chỉ số "khối cơ" theo dõi theo quý có thể cho bạn thêm một góc nhìn, miễn đo cùng giờ, cùng điều kiện và hiểu rằng đó cũng là ước tính.

Tình huống giả định: ông Sáu 70 tuổi

Ông Sáu 70 tuổi, cao 162 cm, nặng 58 kg. Mifflin-St Jeor cho 580 + 1.012,5 − 350 + 5 = 1.247,5 kcal; Harris-Benedict sửa đổi cho khoảng 1.245,4 kcal — hai công thức gần như trùng nhau trong trường hợp này. Ông đi bộ buổi sáng, chăm cây cảnh, hệ số khoảng 1,375, TDEE ước tính 1.715,3 kcal.

Ba tháng gần đây, con cháu để ý ông ăn ít hơn và cân nặng xuống còn 55 kg mà ông không cố ý. Đây không còn là chuyện tính BMR. Sụt khoảng 5% cân nặng trong vài tháng mà không chủ ý ở người cao tuổi là điều nhân viên y tế muốn được biết sớm. Gia đình nên đưa ông đi khám, mang theo cân nặng các tháng trước và mô tả thay đổi trong ăn uống, sinh hoạt.

Trong lúc chờ đi khám, con cháu không nên tự ý bắt ông ăn nhiều hơn theo một con số tính được, cũng không nên tự mua sản phẩm bổ sung. Việc cần làm là ghi lại cân nặng mỗi tuần cùng giờ, ông ăn được những bữa nào, có khó nuốt, đau bụng, mệt hay không — những thông tin này giúp buổi khám đi thẳng vào vấn đề.

Khi nào nên hỏi nhân viên y tế

Ở tuổi trung niên và cao tuổi, những tình huống nên hỏi nhân viên y tế: cân nặng giảm hoặc tăng rõ mà không thay đổi ăn uống, vận động; mệt mỏi, yếu cơ, đi lại khó hơn trước; ăn kém kéo dài; phụ nữ quanh tuổi mãn kinh có những thay đổi cơ thể gây lo lắng; đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính và thấy cân nặng thay đổi.

Câu nên hỏi: "Ở tuổi này và với tình trạng hiện tại, nên theo dõi thêm những chỉ số nào ngoài cân nặng?" Có thể là vòng eo, sức cơ, khả năng đi lại — tuỳ người. Nếu bạn muốn biết nên vận động thế nào để giữ khối cơ khi lớn tuổi, hãy hỏi người có chuyên môn để có kế hoạch phù hợp với sức khoẻ, không tự tập nặng theo hướng dẫn chung.

Khi đi khám định kỳ, ghi sẵn một tờ giấy gồm: chiều cao đo gần đây, cân nặng ba đến sáu tháng qua, vòng eo nếu có đo, thói quen vận động một tuần. Những số liệu đơn giản này giúp nhân viên y tế thấy xu hướng nhanh hơn nhiều so với một lần cân tại chỗ.

Câu hỏi thường gặp

Mỗi năm tuổi BMR giảm bao nhiêu?

Theo Mifflin-St Jeor, mỗi năm tuổi trừ 5 kcal, tức 50 kcal sau mười năm nếu cân nặng và chiều cao không đổi. Harris-Benedict sửa đổi trừ khoảng 5,7 kcal mỗi năm với nam và 4,3 kcal với nữ. Mức giảm thật của từng người còn phụ thuộc khối cơ và vận động.

Vì sao lớn tuổi ăn như cũ mà vẫn tăng cân?

Thường do tổng năng lượng tiêu hao giảm: vận động ít đi, khối cơ giảm dần, cộng thêm phần giảm theo tuổi trong BMR. Trong nhiều trường hợp, phần do vận động lớn hơn phần do tuổi. Nếu cân tăng nhanh không rõ lý do, nên hỏi nhân viên y tế.

Có giữ được BMR khi lớn tuổi không?

Không ai giữ được tuổi, nhưng duy trì khối cơ và vận động đều đặn giúp hạn chế phần giảm năng lượng không do tuổi. Cách vận động phù hợp với sức khoẻ từng người nên được bàn với nhân viên y tế hoặc người có chuyên môn.

Công thức BMR có dùng được cho người trên 80 tuổi không?

Có thể dùng để có con số tham khảo, nhưng độ chính xác kém hơn ở nhóm tuổi này vì khác biệt giữa người với người rất lớn. Với người cao tuổi, theo dõi cân nặng theo tháng, ăn uống và khả năng đi lại thường có ích hơn con số BMR.

Khi tính BMR cho người già nên dùng chiều cao nào?

Dùng chiều cao đo hiện tại, không dùng chiều cao thời trẻ trong giấy tờ, vì người cao tuổi thường thấp đi vài xentimét. Nếu không đứng thẳng được để đo, nhân viên y tế có các cách đo thay thế phù hợp.

Tuổi mãn kinh có làm BMR thay đổi không?

Giai đoạn quanh mãn kinh có thể đi kèm thay đổi thành phần cơ thể và phân bố mỡ, mức độ khác nhau tuỳ người. Công thức không phản ánh riêng giai đoạn này. Nếu có thay đổi rõ về cân nặng hay sức khoẻ, nên trao đổi với bác sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138