Để biết một chiều cao tương ứng với khoảng cân nặng nào, bạn đảo công thức BMI: cân nặng = BMI × chiều cao (m) × chiều cao (m). Ví dụ người cao 1,60 m có bình phương chiều cao 2,56; khoảng BMI 18,5 đến 22,9 tương ứng khoảng 47,4 đến 58,6 kg theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á.
Kết quả luôn là một khoảng rộng, không phải một con số "chuẩn" duy nhất, vì bảng ngưỡng vốn là các khoảng. Phần dưới hướng dẫn tính tay cho chiều cao của chính bạn, cung cấp bảng tra sẵn từ 1,50 đến 1,80 m theo cả hai bộ ngưỡng phổ biến, so sánh với cách nhẩm dân gian "lấy số lẻ chiều cao", và giải thích vì sao không nên biến một con số trong bảng thành mục tiêu cứng.
Đảo công thức: từ BMI ra cân nặng
Công thức BMI quen thuộc là cân nặng chia bình phương chiều cao. Đảo lại, cân nặng bằng BMI nhân bình phương chiều cao. Vì bình phương chiều cao của một người trưởng thành gần như cố định, bạn chỉ cần tính nó một lần rồi nhân với từng mốc BMI muốn tra.
Ví dụ với chiều cao 1,60 m: bình phương là 1,60 × 1,60 = 2,56. Nhân với mốc 18,5 được 47,36 kg; nhân với 22,9 được 58,624 kg; nhân với 24,9 được 63,744 kg. Làm tròn một chữ số thập phân: 47,4 kg, 58,6 kg và 63,7 kg. Nghĩa là, với người cao 1,60 m, cân nặng từ khoảng 47,4 đến 58,6 kg cho BMI nằm trong khoảng bình thường theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á; nếu đọc theo bảng của Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng đó kéo dài tới khoảng 63,7 kg.
Cách làm này hữu ích hơn việc tra BMI từng lần vì nó cho bạn một hình ảnh trực tiếp bằng kilôgam, đơn vị bạn nhìn thấy trên cân. Nó cũng giúp nhận ra một điều ít người để ý: ở người cao 1,60 m, khoảng bình thường theo ngưỡng châu Á rộng hơn 11 kg. Hai người cùng chiều cao, một người 48 kg và một người 58 kg, đều nằm trong cùng một nhóm. Khoảng này còn rộng hơn ở người cao: với 1,80 m, nó dài gần 14,3 kg.
Tính tay cho chiều cao của bạn: ví dụ chị Mai cao 1,55 m
Chị Mai đo chiều cao được 155 cm. Các bước để ra khoảng cân tương ứng:
- Đổi sang mét và bình phương: 1,55 × 1,55 = 2,4025.
- Nhân với mốc dưới 18,5: 18,5 × 2,4025 = 44,446, làm tròn 44,4 kg.
- Nhân với mốc trên của khoảng bình thường theo ngưỡng châu Á: 22,9 × 2,4025 = 55,02, làm tròn 55,0 kg.
- Nếu muốn biết mốc 23 và mốc 25: 23 × 2,4025 = 55,26, khoảng 55,3 kg; 25 × 2,4025 = 60,06, khoảng 60,1 kg.
- Ghi khoảng này cạnh cân nặng hiện tại của chị để thấy mình đang ở đâu, thay vì nhớ một con số "chuẩn".
Kiểm ngược: 55,0 : 2,4025 = 22,89, làm tròn 22,9 — khớp với mốc đã dùng. Bước kiểm ngược này nên làm mỗi khi tự lập bảng, vì nhầm một chữ số trong bình phương chiều cao sẽ làm lệch cả cột.
Làm tròn ở mốc là chuyện nhỏ nhưng có ý nghĩa khi con số sát ranh giới. Với chị Mai, chênh nhau 0,1 kg ở mốc 18,5 không thay đổi gì về sức khoẻ; nó chỉ quyết định tên nhóm trên giấy.
Bảng tra khoảng cân theo chiều cao từ 1,50 đến 1,80 m
Bảng tính cho người trưởng thành, cân nặng làm tròn một chữ số thập phân. Cột thứ ba là mốc trên của khoảng bình thường theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á; cột thứ tư là mốc trên theo bảng của Tổ chức Y tế Thế giới.
| Chiều cao | Cân ở BMI 18,5 | Cân ở BMI 22,9 | Cân ở BMI 24,9 |
|---|---|---|---|
| 1,50 m | 41,6 kg | 51,5 kg | 56,0 kg |
| 1,55 m | 44,4 kg | 55,0 kg | 59,8 kg |
| 1,60 m | 47,4 kg | 58,6 kg | 63,7 kg |
| 1,65 m | 50,4 kg | 62,3 kg | 67,8 kg |
| 1,70 m | 53,5 kg | 66,2 kg | 72,0 kg |
| 1,75 m | 56,7 kg | 70,1 kg | 76,3 kg |
| 1,80 m | 59,9 kg | 74,2 kg | 80,7 kg |
Chiều cao lẻ như 1,63 m hay 1,68 m không cần nội suy từ bảng; tính thẳng theo các bước ở mục trên sẽ nhanh và chính xác hơn. Ví dụ 1,63 × 1,63 = 2,6569, nhân 22,9 được khoảng 60,8 kg.
Bảng này chỉ cho biết cân nặng nào tương ứng với BMI nào. Nó không cho biết cân nặng nào là tốt nhất cho riêng bạn, vì điều đó còn phụ thuộc vào khối cơ, vòng eo, tuổi, tiền sử sức khoẻ và những điều người khám mới đánh giá được.
Nếu bạn muốn tự lập bảng riêng cho cả nhà, chỉ cần một cột chiều cao đo gần đây và bốn cột nhân với 18,5, 22,9, 23 và 25. Ghi kèm ngày đo chiều cao, vì người lớn tuổi có thể thấp đi theo năm tháng và khi đó cả hàng phải tính lại.
Cách nhẩm "lấy số lẻ chiều cao" lệch bao nhiêu
Nhiều người quen nhẩm cân nặng "chuẩn" bằng phần xăng-ti-mét vượt quá 1 mét: cao 1,60 m thì nặng 60 kg. Cách nhẩm này dễ nhớ nhưng cho BMI khác nhau tuỳ chiều cao. Bảng tính BMI tương ứng:
| Chiều cao | Cân nặng theo cách nhẩm | BMI tương ứng | So với ngưỡng thường dùng cho người châu Á |
|---|---|---|---|
| 1,50 m | 50 kg | 22,2 | Trong khoảng bình thường |
| 1,55 m | 55 kg | 22,9 | Sát mốc trên của khoảng bình thường |
| 1,60 m | 60 kg | 23,4 | Đã qua mốc 23 |
| 1,65 m | 65 kg | 23,9 | Đã qua mốc 23 |
| 1,70 m | 70 kg | 24,2 | Đã qua mốc 23 |
| 1,80 m | 80 kg | 24,7 | Sát mốc 25 |
Kiểm một dòng: 70 : 2,89 = 24,22, làm tròn 24,2. Cách nhẩm càng lệch lên khi chiều cao tăng, vì phần "số lẻ" tăng đều còn bình phương chiều cao tăng nhanh hơn không theo cùng nhịp. Với người từ khoảng 1,60 m trở lên, con số nhẩm đã nằm ngoài khoảng bình thường theo ngưỡng châu Á.
Cách nhẩm này ra đời từ rất lâu, khi chưa có các bảng ngưỡng như hiện nay. Nó không sai về mặt "dễ nhớ", nhưng không nên dùng thay cho phép tính BMI.
Một kilôgam bằng bao nhiêu đơn vị BMI
Khi đã quen nghĩ bằng kilôgam, câu hỏi tiếp theo thường là: cân thay đổi 1 kg thì BMI đổi bao nhiêu? Câu trả lời phụ thuộc vào chiều cao: lấy 1 chia cho bình phương chiều cao.
| Chiều cao | Bình phương chiều cao | 1 kg tương ứng | 2 kg tương ứng | Số kg để BMI đổi 1 đơn vị |
|---|---|---|---|---|
| 1,50 m | 2,2500 | 0,44 đơn vị | 0,89 đơn vị | 2,25 kg |
| 1,60 m | 2,5600 | 0,39 đơn vị | 0,78 đơn vị | 2,56 kg |
| 1,70 m | 2,8900 | 0,35 đơn vị | 0,69 đơn vị | 2,89 kg |
| 1,80 m | 3,2400 | 0,31 đơn vị | 0,62 đơn vị | 3,24 kg |
Cột cuối có một quy luật dễ nhớ: số kilôgam để BMI đổi đúng 1 đơn vị bằng chính bình phương chiều cao. Người cao 1,60 m cần thay đổi 2,56 kg để BMI dịch đi 1; người cao 1,80 m cần 3,24 kg.
Điều này giải thích vì sao người thấp thấy BMI "nhảy" nhiều hơn sau một kỳ nghỉ lễ ăn uống thoải mái, dù số kilôgam tăng như người cao. Nó cũng nhắc rằng dao động cân 1 đến 1,5 kg trong ngày, do nước và thức ăn, đã tương đương gần nửa đơn vị BMI ở người thấp. Khi so với bảng tra, đừng phản ứng với những thay đổi nhỏ hơn mức dao động tự nhiên này.
Vì sao không nên biến một con số trong bảng thành mục tiêu
Bảng ngưỡng là khoảng, không phải điểm. Toàn bộ khoảng 18,5 đến 22,9 đều được gọi là bình thường. Không có cơ sở để nói 20,0 tốt hơn 22,0 cho một người cụ thể.
Khối cơ và khung xương khác nhau. Hai người cao 1,70 m, một người khung xương nhỏ, một người vai rộng và nhiều cơ, sẽ có cân nặng thoải mái khác nhau dù cùng nằm trong khoảng.
Đuổi theo một con số dễ gây căng thẳng. Cân nặng dao động từng ngày. Nếu đặt một con số cứng, mỗi lần cân lệch 0,5 kg có thể biến thành nỗi lo không cần thiết.
Lộ trình thay đổi cân nặng là chuyện khác. Bảng tra chỉ để hiểu vị trí hiện tại. Nếu bạn đang nghĩ đến việc thay đổi cân nặng, nên bàn với nhân viên y tế hoặc chuyên gia dinh dưỡng, những người xem được toàn bộ tình trạng của bạn.
Người lớn tuổi, người có bệnh đang điều trị cần cách đọc riêng. Với các nhóm này, cân nặng phù hợp do người khám đánh giá, không lấy thẳng từ bảng chung.
Tình huống giả định và khi nào nên hỏi nhân viên y tế
Anh Bình cao 1,70 m, nặng 64 kg. Bạn bè bảo anh "phải 70 kg mới chuẩn" theo cách nhẩm số lẻ chiều cao. Tính lại: 64 : 2,89 = 22,1, nằm trong khoảng bình thường theo cả hai bộ ngưỡng phổ biến. Theo bảng tra, khoảng tương ứng với ngưỡng châu Á ở chiều cao của anh là 53,5 đến 66,2 kg. Anh không có lý do gì để cố tăng cân chỉ vì một cách nhẩm.
Nên hỏi nhân viên y tế khi cân nặng của bạn nằm ngoài khoảng trong bảng và bạn chưa rõ nên hiểu thế nào, khi cân thay đổi nhanh không rõ lý do, hoặc khi việc so mình với bảng bắt đầu khiến bạn lo âu, ăn uống thất thường. Trường hợp sau nên được trao đổi với cơ sở y tế, kể cả cơ sở có chuyên khoa tâm thần, tâm lý. Câu nên hỏi: "Với chiều cao, tuổi và sức khoẻ của mình, khoảng cân nào là hợp lý?".
Một cách dùng bảng tra lành mạnh là ghi khoảng cân của mình lên trang đầu sổ theo dõi, rồi chỉ nhìn lại khi cân hằng tháng. Nếu cân nằm trong khoảng và ổn định, không cần làm gì thêm. Nếu cân đi ra ngoài khoảng, hoặc đi một hướng liên tục nhiều tháng, đó là dữ liệu tốt để mang tới buổi khám định kỳ — không phải lý do để hoảng hốt hay tự đặt ra kế hoạch gấp gáp.
Câu hỏi thường gặp
Cao 1m60 nặng bao nhiêu là bình thường?
Theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á, khoảng 47,4 đến 58,6 kg cho BMI 18,5 đến 22,9. Theo bảng của Tổ chức Y tế Thế giới, mốc trên kéo tới khoảng 63,7 kg. Đây là khoảng tham khảo, không phải con số bắt buộc.
Có công thức tính cân nặng lý tưởng chính xác không?
Không có công thức nào cho ra một con số lý tưởng đúng với mọi người. Tính ngược từ BMI cho ra một khoảng; cân nặng phù hợp với riêng bạn còn phụ thuộc khối cơ, tuổi, sức khoẻ, và nên hỏi người khám.
Nam và nữ có dùng chung bảng chiều cao cân nặng không?
Bảng tính từ BMI dùng chung cho nam và nữ trưởng thành vì ngưỡng BMI giống nhau. Tuy nhiên, ở cùng cân nặng và chiều cao, thành phần cơ thể của nam và nữ thường khác nhau.
Chiều cao lẻ như 1m63 thì tra thế nào?
Tính thẳng: 1,63 × 1,63 = 2,6569, rồi nhân với các mốc BMI. Nhân 18,5 được khoảng 49,2 kg, nhân 22,9 được khoảng 60,8 kg. Tính thẳng chính xác hơn ước lượng giữa hai dòng bảng.
Cách nhẩm cân nặng bằng số lẻ chiều cao có đúng không?
Cách nhẩm này dễ nhớ nhưng lệch dần khi chiều cao tăng. Từ khoảng 1,60 m trở lên, con số nhẩm đã cho BMI vượt mốc 23 của ngưỡng thường dùng cho người châu Á.
Bảng này có dùng cho người cao tuổi không?
Phép tính vẫn đúng, nhưng ở người cao tuổi nhân viên y tế thường không áp cứng mốc chung và chú ý nhiều hơn tới sụt cân, khối cơ. Nên dùng chiều cao đo gần đây, không dùng số cũ trên giấy tờ.