KhoiLuong.comKhối Lượng
Chỉ số BMI

BMI nam và nữ có khác nhau không: cùng công thức, khác điều cần đọc kèm

Nam và nữ trưởng thành dùng chung công thức và ngưỡng BMI, nhưng ở cùng con số, tỷ lệ mỡ và nơi tích mỡ thường khác. Cách đọc BMI theo giới và những thời điểm riêng.

A Vietnamese husband and wife in their forties take turns wrapping a soft measuring tape around the waist in a bright bedroom, mid shot from the doorway, faces turned away, pastel tones

BMI của nam và nữ trưởng thành dùng cùng một công thức và cùng một bộ ngưỡng: mốc 18,5, 25, 30 theo bảng của Tổ chức Y tế Thế giới, hoặc 18,5, 23, 25 theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á. Chỗ khác nằm ở những gì con số không thấy: ở cùng BMI, nữ thường có tỷ lệ mỡ cao hơn nam, còn nam dễ tích mỡ ở vùng bụng hơn.

Vì vậy câu trả lời ngắn là: BMI không có bảng riêng cho từng giới, nhưng cách đọc kèm thì nên khác. Phần dưới so sánh hai người khác giới có cùng chiều cao và cân nặng, giải thích vì sao bảng ngưỡng không tách theo giới, nêu những thời điểm đặc thù của nữ giới và nam giới khi đọc BMI, và ngưỡng vòng eo thường được nhắc theo giới.

Cùng công thức, cùng mốc ngưỡng

Công thức BMI không có biến nào cho giới tính: cân nặng tính bằng kilôgam chia bình phương chiều cao tính bằng mét. Một người nam và một người nữ cao 1,65 m nặng 62 kg đều có BMI 62 : 2,7225 = 22,77, làm tròn 22,8. Đối chiếu với bảng, cả hai cùng nằm trong khoảng bình thường theo cả hai bộ ngưỡng phổ biến, dù đã khá sát mốc 23 của ngưỡng châu Á.

Nhiều người ngạc nhiên vì các ứng dụng hay bắt chọn giới tính trước khi tính BMI. Thường là vì ứng dụng còn tính thêm những chỉ số khác như năng lượng cơ bản hay tỷ lệ mỡ ước tính, vốn có công thức riêng theo giới. Riêng phần BMI, chọn nam hay nữ không làm đổi kết quả. Nếu một ứng dụng ra hai BMI khác nhau cho cùng chiều cao, cân nặng chỉ vì đổi giới, nhiều khả năng nó đang hiển thị một chỉ số khác dưới tên BMI.

Với trẻ em và thiếu niên thì khác: nhi khoa đánh giá BMI theo tuổi và giới vì cơ thể đang lớn. Nhưng đó là cách đọc riêng của bác sĩ nhi khoa, không phải nội dung của bài này. Mọi ví dụ dưới đây là người trưởng thành, từ khoảng 18 tuổi trở lên, không mang thai.

Hai người khác giới, cùng một con số

Ví dụ giả định: anh Sơn và chị Sương cùng cao 1,65 m, cùng nặng 62 kg, cùng BMI 22,8. Bảng ghi những điểm khác nhau thường gặp ở cùng BMI giữa nam và nữ, theo xu hướng chung của số đông, không phải số đo của hai người cụ thể.

Khía cạnhAnh SơnChị Sương
BMI22,822,8
Tỷ lệ mỡ cơ thểThường thấp hơnThường cao hơn — đây là đặc điểm sinh học bình thường của nữ giới
Khối cơThường nhiều hơn, nhất là ở vai, ngực, cánh tayThường ít hơn
Nơi mỡ hay tíchVùng bụngHông, đùi; thay đổi sau tuổi mãn kinh
Chỉ số nên xem kèmVòng eoVòng eo, và lưu ý giai đoạn đời
Điều nên tránhCoi BMI bình thường là đủ khi vòng bụng tăngSo tỷ lệ mỡ của mình với nam giới

Bảng cho thấy cùng một con số 22,8 không mang cùng một thông tin. Tỷ lệ mỡ cao hơn ở nữ giới là bình thường về mặt sinh học, liên quan tới nội tiết và chức năng sinh sản; nó không phải điều cần "sửa". Vì vậy, nếu bạn là nữ và đang dùng cân điện tử đo mỡ, đừng so con số đó với bạn bè nam.

Ngược lại, nam giới có BMI bình thường nhưng vòng bụng tăng dần qua các năm là trường hợp hay bị bỏ qua nhất, vì phiếu khám ghi "bình thường" ở dòng BMI.

Vì sao bảng ngưỡng không tách theo giới

Mục đích ban đầu là sàng lọc nhanh. Thêm biến giới tính làm bảng phức tạp hơn mà không thay đổi nhiều kết quả ở cấp cộng đồng. Một bảng chung dễ dùng ở mọi nơi.

Mối liên hệ giữa BMI và nguy cơ sức khoẻ khá giống nhau. Dù tỷ lệ mỡ khác nhau, khi quan sát trên số đông, xu hướng nguy cơ theo BMI ở nam và nữ không chênh nhau đủ để cần hai bộ mốc riêng cho mục đích sàng lọc.

Khác biệt được bù bằng chỉ số đi kèm. Thay vì tách bảng BMI, các tài liệu thường dùng ngưỡng vòng eo riêng cho nam và nữ. Đây là chỗ giới tính được tính tới.

Người khám luôn biết giới của bạn. Khi đọc BMI trong buổi khám, nhân viên y tế tự đặt con số vào bối cảnh giới, tuổi, giai đoạn đời, nên một bảng chung không làm mất thông tin.

Bảng riêng theo giới dễ bị dùng sai. Nếu có hai bộ mốc BMI, người đọc dễ lấy nhầm bảng, nhất là khi tự tra trên mạng. Giữ một bộ mốc và đọc kèm vòng eo theo giới là cách ít nhầm lẫn hơn cho số đông.

Những thời điểm riêng của nữ giới khi đọc BMI

Cơ thể phụ nữ trải qua nhiều giai đoạn làm cân nặng và nơi tích mỡ thay đổi. Một vài điều nên biết khi đọc BMI:

  • Trong chu kỳ kinh nguyệt, cơ thể có thể giữ nước, làm cân tăng tạm thời vài trăm gam tới hơn một kilôgam. Muốn so giữa các tháng, nên cân vào cùng thời điểm trong chu kỳ.
  • Khi mang thai, bảng BMI người lớn không dùng để đọc cân nặng hiện tại; cân nặng thai kỳ theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ sản khoa.
  • Sau sinh, cơ thể cần thời gian để thay đổi; con số BMI những tháng đầu không phải thước đo để tự gây áp lực. Theo dõi theo lời dặn của nhân viên y tế.
  • Quanh tuổi mãn kinh, mỡ có xu hướng dịch dần từ hông, đùi về vùng bụng, khối cơ cũng dễ giảm. BMI có thể đứng yên trong khi vòng eo tăng.
  • Phụ nữ có vóc người nhỏ, chiều cao thấp thấy BMI dao động nhiều hơn khi cân lệch 1 kg, vì bình phương chiều cao nhỏ.

Điểm chung của các giai đoạn này là: đọc xu hướng và vòng eo quan trọng hơn một con số BMI đơn lẻ. Nếu bạn thấy cân hoặc vòng eo thay đổi nhanh mà không rõ lý do, hãy hỏi nhân viên y tế thay vì tự suy đoán.

Những điều riêng của nam giới khi đọc BMI

Nam giới hay rơi vào một số tình huống mà BMI dễ khiến yên tâm sai chỗ hoặc lo sai chỗ:

  • Bụng to dần ở tuổi trung niên trong khi tay chân gầy đi: cân và BMI có thể không đổi, nhưng mỡ đã dồn về vùng bụng và cơ giảm.
  • Làm việc ngồi nhiều, ít vận động sau khi rời môi trường thể thao thời trẻ: khối cơ cũ giảm dần, BMI "bình thường" che đi thay đổi.
  • Tập sức mạnh nhiều năm: BMI có thể trên 25 dù vòng eo nhỏ, cần đọc kèm vòng eo.
  • Lao động nặng chuyển sang công việc văn phòng hoặc nghỉ hưu: thay đổi lớn về vận động thường kéo theo thay đổi thành phần cơ thể trước khi cân thay đổi.
  • Ngại đi khám định kỳ: nhiều nam giới chỉ biết BMI của mình khi có phiếu khám bắt buộc, nên thiếu số liệu để thấy xu hướng.

Một thói quen đơn giản giúp nhiều cho nam giới: mỗi tháng đo vòng eo một lần, ghi cạnh cân nặng. Thước dây rẻ hơn mọi thiết bị, và con số vòng eo thường nói về mỡ bụng rõ hơn BMI.

Vòng eo: chỗ giới tính thật sự được tính tới

Trong khi BMI dùng chung ngưỡng, vòng eo thường được đọc theo ngưỡng riêng cho từng giới. Với người châu Á, ngưỡng hay được nhắc trong tài liệu phổ biến là khoảng 90 cm với nam và 80 cm với nữ; vượt mức này gợi ý mỡ vùng bụng đáng được chú ý, kể cả khi BMI nằm trong khoảng bình thường. Đây là mốc sàng lọc chung, không phải kết luận, và người khám có thể dùng mốc khác tuỳ hướng dẫn họ theo.

Đo vòng eo đúng cách: đứng thẳng, hai chân cách nhau khoảng bằng vai, thở ra nhẹ tự nhiên, quấn thước dây ngang giữa bờ dưới xương sườn và mào xương chậu, thước nằm ngang và sát da nhưng không siết. Đo hai lần, lấy trung bình. Không đo qua lớp áo dày, không hóp bụng.

Ví dụ: anh Sơn có BMI 22,8 nhưng vòng eo 92 cm; chị Sương cũng BMI 22,8, vòng eo 76 cm. Dòng BMI trên phiếu khám của hai người giống hệt nhau, còn vòng eo cho thấy anh Sơn có lý do để theo dõi và hỏi người khám kỹ hơn. Đó là lý do nhiều cơ sở y tế ghi cả hai số trên cùng một phiếu.

Tình huống giả định và khi nào nên hỏi nhân viên y tế

Hai vợ chồng anh Sơn, chị Sương cùng xem phiếu khám và thấy dòng BMI giống nhau. Anh Sơn yên tâm, chị Sương thì băn khoăn vì cân điện tử ở nhà báo tỷ lệ mỡ của chị cao hơn chồng nhiều. Cách đọc hợp lý: tỷ lệ mỡ cao hơn ở nữ là bình thường và không nên so với nam; còn anh Sơn, với vòng eo 92 cm, mới là người nên mang câu hỏi tới buổi khám tiếp theo.

Nên hỏi nhân viên y tế khi vòng eo hoặc cân nặng thay đổi rõ qua vài tháng, khi bước vào giai đoạn như sau sinh hay quanh tuổi mãn kinh và thấy cơ thể đổi khác nhiều, hoặc khi con số trên cân bắt đầu gây căng thẳng kéo dài. Nếu việc ăn uống bị chi phối bởi nỗi lo cân nặng, hãy tìm đến cơ sở y tế, kể cả cơ sở có chuyên khoa tâm thần, tâm lý. Câu nên hỏi: "Với giới và tuổi của mình, ngoài BMI cần theo dõi chỉ số nào?".

Hai vợ chồng cũng có thể dùng chung một cuốn sổ, mỗi người một cột: ngày, cân nặng, BMI, vòng eo. Đo cùng buổi sáng, cùng thước, nhắc nhau đo đúng chỗ. Một thói quen chung như vậy giữ được đều đặn lâu hơn, và không ai phải so con số của mình với người kia.

Câu hỏi thường gặp

BMI nữ bao nhiêu là bình thường?

Giống nam giới: 18,5 đến 24,9 theo bảng của Tổ chức Y tế Thế giới, hoặc 18,5 đến 22,9 theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á. Ở cùng BMI, nữ thường có tỷ lệ mỡ cao hơn nam, điều này là bình thường.

Chọn giới tính trong ứng dụng có làm đổi BMI không?

Không. Công thức BMI không có biến giới tính. Ứng dụng hỏi giới thường để tính các chỉ số khác như năng lượng cơ bản hay tỷ lệ mỡ ước tính, vốn có công thức riêng cho nam và nữ.

Vì sao cùng BMI mà phụ nữ có tỷ lệ mỡ cao hơn?

Đây là khác biệt sinh học bình thường, liên quan tới nội tiết và chức năng sinh sản. Nam giới thường có khối cơ lớn hơn ở cùng cân nặng. Vì vậy không nên so tỷ lệ mỡ giữa nam và nữ.

Phụ nữ sau sinh có nên tính BMI không?

Có thể tính để biết, nhưng không nên dùng con số những tháng đầu sau sinh để tự gây áp lực. Theo dõi cân nặng sau sinh theo lời dặn của nhân viên y tế đang chăm sóc bạn.

Nam giới BMI bình thường nhưng bụng to có sao không?

BMI không thấy mỡ nằm ở đâu, nên bụng to dần dù BMI bình thường là điều đáng theo dõi bằng vòng eo. Nên ghi số đo và hỏi nhân viên y tế trong lần khám tới.

Ngưỡng vòng eo của nam và nữ người châu Á là bao nhiêu?

Mốc hay được nhắc trong tài liệu phổ biến là khoảng 90 cm với nam và 80 cm với nữ. Đây là mốc sàng lọc chung; người khám có thể dùng hướng dẫn khác tuỳ trường hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138