Trước buổi khám khoảng hai tuần, bạn nên cân ba buổi sáng và đo vòng eo hai lần theo cùng một cách, lấy trung bình, tính sẵn BMI và phần trăm thay đổi so với lần khám trước, rồi gói tất cả cùng danh sách thuốc và câu hỏi vào một trang giấy. Một trang tóm tắt như vậy giúp nhân viên y tế nắm tình hình trong vài phút thay vì phải hỏi lại từ đầu.
Buổi khám thường ngắn, và phần lớn thời gian dễ trôi qua với những câu hỏi như "dạo này anh nặng bao nhiêu", "tăng từ bao giờ" mà người bệnh trả lời theo trí nhớ. Số liệu tự ghi không thay được việc khám, nhưng nó biến những câu trả lời mơ hồ thành con số có ngày tháng. Phần dưới đi qua bộ số liệu tối thiểu, cách lấy số cho đáng tin, cách tính sẵn vài con số, mẫu trang tóm tắt và những thứ không cần mang theo.
Vì sao số liệu tự ghi giúp buổi khám đi đúng hướng
Nhân viên y tế đánh giá dựa trên ba nguồn: lời kể của bạn, những gì họ khám thấy hôm đó và kết quả xét nghiệm. Số đo hôm khám chỉ là một điểm trên đường thẳng. Nếu bạn mang theo các điểm trước đó, họ thấy được cả đường đi: cân đang tăng, đang giảm hay đứng yên, và với tốc độ nào.
Lời kể theo trí nhớ thường thiếu chính xác theo những cách rất quen thuộc. Người ta nhớ cân nặng "đẹp" nhất của mình, nhớ sai năm, hoặc gộp hai lần thay đổi làm một. Một dòng ghi "ngày 3 tháng 4, 7 giờ sáng, 57,3 kg, sau khi đi vệ sinh, chưa ăn" có giá trị hơn nhiều câu "hình như em nhẹ đi mấy ký".
Số liệu chuẩn bị sẵn cũng giúp bạn. Khi đã nhìn thấy dãy số của mình trên giấy, bạn biết mình muốn hỏi gì, đỡ hồi hộp hơn, và ít khi ra khỏi phòng khám rồi mới nhớ ra câu hỏi quan trọng nhất. Đó là lý do việc chuẩn bị đáng bỏ ra vài buổi sáng.
Bộ số liệu tối thiểu nên có
Không cần đo nhiều thứ. Năm nhóm dưới đây là đủ cho phần lớn buổi khám nội tổng quát hay khám sức khoẻ định kỳ của người lớn.
| Số liệu | Đo khi nào | Ghi kèm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cân nặng | Ba buổi sáng trong tuần trước khám | Ngày, giờ, quần áo, đã đi vệ sinh chưa | Cùng một cân, đặt trên nền cứng |
| Vòng eo | Hai lần cách nhau vài ngày | Chỗ đặt thước | Điểm giữa xương sườn cuối và mào chậu, cuối thì thở ra |
| Chiều cao | Một lần, nếu lâu rồi chưa đo | Đi chân trần hay không | Người lớn tuổi nên đo lại vì chiều cao có thể giảm |
| Con số cũ để so | Lấy từ phiếu khám năm trước hoặc sổ ghi | Ngày đo và nơi đo | Một hai con số cũ là đủ |
| Số đo khác đang tự theo dõi | Theo cách nhân viên y tế đã dặn | Ngày, giờ, hoàn cảnh đo | Ví dụ huyết áp đo tại nhà nếu bạn đang được dặn theo dõi |
Nếu bạn dùng cân điện tử có hiển thị tỷ lệ mỡ, khối cơ, bạn có thể ghi thêm, nhưng nên ghi rõ đó là số của cân ở nhà. Nhân viên y tế sẽ đọc những con số này như ước lượng, không như kết quả đo chuẩn.
Cách lấy số đo cho đáng tin trong hai tuần trước khám
Chị Mai muốn mang số liệu tới buổi khám định kỳ. Chị làm theo các bước dưới đây, và đây cũng là cách bạn có thể làm.
- Cố định điều kiện cân. Buổi sáng, sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn uống, mặc đồ mỏng, cân đặt trên nền gạch.
- Cân ba buổi sáng. Chị Mai được 57,4 kg, 57,0 kg và 57,6 kg.
- Lấy trung bình. (57,4 + 57,0 + 57,6) ÷ 3 = 172,0 ÷ 3 ≈ 57,33. Làm tròn một chữ số: 57,3 kg. Con số này đáng tin hơn bất kỳ lần cân đơn lẻ nào.
- Đo vòng eo hai lần. Thước đặt ở điểm giữa xương sườn cuối và mào chậu, đọc số ở cuối thì thở ra. Chị được 79,5 cm và 80,1 cm. Hai lần chênh 0,6 cm, dưới 1 cm nên lấy trung bình: (79,5 + 80,1) ÷ 2 = 79,8 cm.
- Ghi ngay sau khi đo. Ghi cả con số lẻ, không làm tròn trong lúc ghi, làm tròn sau khi tính trung bình.
- Tìm con số cũ. Phiếu khám năm ngoái của chị ghi 55 kg, vòng eo 76 cm. Chị chép hai số này cùng ngày khám vào sổ.
Nếu hai lần đo vòng eo chênh hơn 1 cm, hãy đo thêm lần thứ ba và lấy trung bình của hai lần gần nhau nhất. Thước bị xệ ở sau lưng là nguyên nhân hay gặp nhất.
Tính sẵn vài con số để buổi khám đi nhanh
Chú Bảy cao 1,65 m, cân trung bình ba buổi sáng được 72,4 kg, vòng eo 94 cm. Phiếu khám năm trước ghi 68 kg. Chú tính sẵn ba con số sau trước khi đi khám.
- BMI. 1,65 × 1,65 = 2,7225. 72,4 ÷ 2,7225 ≈ 26,59, làm tròn 26,6. Theo ngưỡng của Tổ chức Y tế Thế giới, số này nằm trong khoảng 25 đến dưới 30; theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á, nó đã vượt mốc 25.
- Phần trăm thay đổi so với năm trước. 72,4 − 68 = 4,4 kg. 4,4 ÷ 68 ≈ 0,0647, tức khoảng 6,5% trong một năm.
- Tỷ lệ eo trên chiều cao. 94 ÷ 165 ≈ 0,57, cao hơn mốc 0,5 thường được nhắc.
- Viết ba con số lên đầu trang tóm tắt. Ghi kèm cách tính để nhân viên y tế kiểm lại nếu cần.
Ba con số này không phải kết luận. Chúng giúp chú Bảy hỏi đúng câu: "Năm nay cân tăng khoảng 4 kg, vòng eo cũng tăng, có cần xét nghiệm gì thêm không?". Phần đánh giá thuộc về nhân viên y tế, sau khi họ khám và xem kết quả xét nghiệm.
Trang tóm tắt mang theo: nên có những dòng gì
Gói mọi thứ vào một mặt giấy, chữ to, dễ đọc. Nếu phải lật nhiều trang, nhân viên y tế sẽ khó tìm điều quan trọng. Thứ tự gợi ý như sau.
- Dòng nhận dạng. Họ tên, năm sinh, lý do đi khám trong một câu.
- Ba con số chính hôm nay. Cân nặng trung bình, vòng eo, chiều cao, kèm ngày đo.
- Con số cũ để so. Một hai lần đo trước, ghi ngày và nơi đo.
- Thay đổi đã tính. BMI, phần trăm thay đổi cân nặng, tỷ lệ eo trên chiều cao.
- Dấu hiệu bạn để ý. Ghi bằng lời của bạn và từ khi nào: ăn nhanh no, mệt hơn, hay khát, ngủ kém.
- Thuốc và sản phẩm đang dùng. Tên và cách dùng, hoặc mang vỏ hộp theo.
- Tiền sử đáng kể. Bệnh đã được chẩn đoán trước đây, phẫu thuật, bệnh của cha mẹ anh chị em ruột.
- Ba câu hỏi muốn hỏi nhất. Xếp theo thứ tự quan trọng.
Mang theo hai bản: một bản đưa nhân viên y tế nếu họ muốn giữ, một bản để bạn ghi lại lời dặn ngay trong buổi khám.
Những thứ không cần mang và những việc không nên làm
Không cần in hàng trăm con số. Ảnh chụp màn hình ứng dụng với dãy số mỗi ngày trong nhiều tháng thường không được đọc hết. Tóm thành vài con số trung bình theo tuần hoặc theo tháng sẽ dễ dùng hơn nhiều.
Không tự viết chẩn đoán lên trang tóm tắt. Ghi "mình bị..." theo điều đọc được ở đâu đó dễ khiến cả hai bên đi chệch hướng. Hãy ghi điều bạn thấy và điều bạn đo, để phần kết luận cho người khám.
Không tự ý ngừng thuốc đang dùng để đo cho đẹp. Nếu bạn đang dùng thuốc theo chỉ định, cứ dùng như bình thường trừ khi nhân viên y tế dặn khác. Con số phản ánh đúng sinh hoạt thường ngày mới có ích.
Không ăn kiêng gấp trước buổi khám. Nhịn ăn hay ăn khác hẳn ngày thường trong mấy hôm trước khám làm cân và một số xét nghiệm không phản ánh đúng thói quen của bạn. Chỉ nhịn ăn trước xét nghiệm khi được nơi khám dặn, và theo đúng thời gian họ dặn.
Không giấu con số mình ngại. Nhiều người ngại ghi cân nặng thật. Nhân viên y tế gặp mọi con số mỗi ngày; một con số đúng giúp bạn nhiều hơn một con số đẹp.
Tình huống giả định: chị Mai trong mười phút khám
Chị Mai bước vào phòng khám với trang tóm tắt in sẵn. Dòng đầu ghi cân nặng trung bình 57,3 kg, vòng eo 79,8 cm, chiều cao 1,56 m. Dòng thứ hai ghi số năm ngoái: 55 kg, vòng eo 76 cm. Dòng thứ ba ghi phần thay đổi: tăng 2,3 kg, tức 2,3 ÷ 55 ≈ 4,2%, vòng eo tăng 3,8 cm. Bên dưới là hai dấu hiệu chị để ý: hay khát nước buổi chiều và ngủ không sâu từ khi đổi ca làm.
Nhân viên y tế đọc trang giấy trong chưa đầy một phút. Thay vì hỏi lại từng con số, họ hỏi sâu vào điều chị ghi: khát từ bao giờ, uống bao nhiêu nước, đổi ca làm từ tháng nào. Sau đó họ khám, đo lại huyết áp và đề nghị một vài xét nghiệm máu lúc đói. Chị ghi lời dặn ngay vào bản thứ hai của trang tóm tắt.
Không có gì đặc biệt trong buổi khám này, và đó chính là điều tốt. Số liệu chuẩn bị sẵn không làm thay việc của nhân viên y tế, nó chỉ giúp mười phút khám được dùng cho những câu hỏi đáng hỏi, thay vì cho việc nhớ lại năm ngoái mình nặng bao nhiêu.
Sau buổi khám: ghi lại gì để lần sau dùng
Phần lớn người đi khám về là cất phiếu vào ngăn kéo rồi quên. Dành mười phút ghi lại vài dòng ngay trong ngày sẽ giúp lần khám sau đỡ phải chuẩn bị lại từ đầu.
- Các con số đo tại phòng khám. Cân nặng, chiều cao, vòng eo, huyết áp, kèm ngày khám và nơi khám. Đây là mốc so cho năm sau.
- Lời dặn chính. Viết bằng lời của bạn: tái khám khi nào, cần theo dõi gì ở nhà, theo dõi bao lâu một lần.
- Xét nghiệm đã làm. Chụp lại phiếu kết quả, ghi những dòng được đánh dấu và lời giải thích bạn nhận được.
- Câu hỏi chưa kịp hỏi. Ghi lại để lần sau hỏi, hoặc gọi lại nơi khám nếu đó là điều quan trọng.
- Ngày dự kiến lần đo tiếp theo. Ghi vào lịch của bạn để không phải nhớ.
Cất tất cả trong một bìa hồ sơ hoặc một thư mục ảnh riêng. Sau ba bốn năm, bìa hồ sơ đó trở thành tài liệu có giá trị nhất mà bạn có thể mang tới bất kỳ buổi khám nào.
Câu hỏi thường gặp
Có cần mang cân ở nhà tới phòng khám để đối chiếu không?
Thường không cần. Bạn chỉ cần ghi rõ số nào là cân ở nhà, số nào là cân ở phòng khám, và không trộn hai nguồn khi tính xu hướng. Nếu hai nơi lệch nhau vài kg, hãy kiểm tra lại cân ở nhà bằng một vật có khối lượng biết trước.
Nên bắt đầu ghi số liệu trước buổi khám bao lâu?
Khoảng hai tuần là đủ để có vài lần cân và hai lần đo vòng eo đáng tin. Nếu bạn đi khám vì một thay đổi kéo dài, hãy tìm thêm các con số cũ trong phiếu khám hoặc sổ ghi những năm trước để có điểm so sánh.
Trang tóm tắt nên viết tay hay đánh máy?
Cách nào cũng được, miễn là chữ rõ và gói trong một mặt giấy. Viết tay nhanh hơn với người lớn tuổi. Điều quan trọng là có ngày tháng cho từng con số và có danh sách thuốc đầy đủ.
Có nên ghi chỉ số tỷ lệ mỡ trên cân điện tử không?
Có thể ghi, nhưng nên ghi rõ đó là ước lượng của cân ở nhà và ghi tên chế độ đo nếu có. Nhân viên y tế sẽ dựa nhiều hơn vào cân nặng, vòng eo và kết quả khám, xét nghiệm của họ.
Đi khám hộ cha mẹ thì cần chuẩn bị thêm gì?
Ngoài số liệu, nên ghi những gì người nhà quan sát được: ăn bao nhiêu, ngủ thế nào, đi lại có chậm hơn, có hay quên không. Mang theo toàn bộ thuốc cha mẹ đang dùng và các phiếu khám cũ nếu còn giữ.
Nếu quên mang trang tóm tắt thì sao?
Bạn vẫn có thể kể lại theo trí nhớ, nhưng hãy cố nhớ ít nhất cân nặng gần đây, cân nặng năm trước và các thuốc đang dùng. Sau buổi khám, ghi lại lời dặn và các con số đo hôm đó để lần sau có sẵn.