KhoiLuong.comKhối Lượng
Năng lượng cơ bản và tổng năng lượng

Công thức Harris-Benedict: bản gốc, bản sửa đổi và chênh lệch với Mifflin-St Jeor

Công thức Harris-Benedict tính BMR thế nào, bản gốc khác bản sửa đổi ra sao, ví dụ tính tay đủ số lẻ và vì sao kết quả thường cao hơn Mifflin-St Jeor.

A Vietnamese grandmother and her adult daughter sitting at a dining table seen from behind, comparing two notebooks with blank pages, soft lamp light in the evening, medium shot

Công thức Harris-Benedict là cách ước tính BMR lâu đời nhất còn được dùng phổ biến; bản sửa đổi năm 1984 viết: nam = 88,362 + 13,397 × kg + 4,799 × cm − 5,677 × tuổi; nữ = 447,593 + 9,247 × kg + 3,098 × cm − 4,330 × tuổi. Với chị Lan 35 tuổi, cao 158 cm, nặng 60 kg, bản sửa đổi cho khoảng 1.340 kcal/ngày, cao hơn Mifflin-St Jeor chừng 89 kcal.

Nhiều trang tính, máy tập và cân điện tử vẫn dùng Harris-Benedict, nên bạn sẽ gặp nó dù không chủ ý chọn. Hiểu công thức có mấy phiên bản, hệ số nào đi với phiên bản nào, và vì sao nó thường cho kết quả cao hơn giúp bạn giải thích được chuyện "hai nơi tính hai số khác nhau" mà không phải lo con số nào là sai.

Hai phiên bản và các hệ số

Harris-Benedict có bản gốc từ đầu thế kỷ trước và bản sửa đổi năm 1984 dựa trên dữ liệu mới hơn. Bản gốc thường được ghi làm tròn như bảng dưới. Hai bản dùng cùng ba biến cân nặng, chiều cao, tuổi nhưng hệ số khác nhau, nên đừng trộn hệ số giữa hai bản.

PhầnBản gốc — namBản gốc — nữBản sửa đổi — namBản sửa đổi — nữ
Hằng số66,5655,188,362447,593
× cân nặng (kg)13,759,56313,3979,247
× chiều cao (cm)5,0031,8504,7993,098
× tuổi (trừ đi)6,7554,6765,6774,330

Điểm khác lớn nhất so với Mifflin-St Jeor: Harris-Benedict tách hẳn hai bộ hệ số cho nam và nữ, còn Mifflin-St Jeor dùng chung ba hệ số và chỉ đổi hằng số cuối. Vì vậy với Harris-Benedict, mỗi kg cân nặng của nam "đáng giá" hơn mỗi kg của nữ, khoảng 13,4 so với 9,2 kcal ở bản sửa đổi.

Khi một trang tính chỉ ghi "Harris-Benedict" mà không ghi bản nào, bạn có thể nhận ra qua hằng số: thấy 66,5 hoặc 655,1 là bản gốc; thấy 88,362 hoặc 447,593 là bản sửa đổi.

Tính tay bản sửa đổi: ví dụ cho nữ

Chị Lan 35 tuổi, cao 158 cm, nặng 60 kg. Vì hệ số có ba chữ số thập phân, nên tính từng phần riêng rồi mới cộng:

  1. Phần cân nặng: 9,247 × 60 = 554,82.
  2. Phần chiều cao: 3,098 × 158 = 489,484.
  3. Phần tuổi: 4,330 × 35 = 151,55.
  4. Cộng hằng số: 447,593 + 554,82 + 489,484 = 1.491,897.
  5. Trừ phần tuổi: 1.491,897 − 151,55 = 1.340,347.
  6. Làm tròn: khoảng 1.340 kcal/ngày.

Nếu dùng bản gốc cho chị Lan: 9,563 × 60 = 573,78; 1,850 × 158 = 292,3; 4,676 × 35 = 163,66; kết quả 655,1 + 573,78 + 292,3 − 163,66 = 1.357,52 kcal. Hai bản Harris-Benedict lệch nhau khoảng 17 kcal, còn cả hai đều cao hơn Mifflin-St Jeor (1.251,5 kcal) gần 90 đến 106 kcal.

Để ý cách hệ số chiều cao của nữ thay đổi giữa hai bản: bản gốc chỉ nhân 1,850, bản sửa đổi nhân 3,098. Bù lại, hằng số của bản sửa đổi nhỏ hơn hẳn (447,593 so với 655,1). Hai thay đổi gần như bù trừ nhau với người cao trung bình, nên kết quả cuối không cách xa. Với phụ nữ rất thấp hoặc rất cao, khoảng chênh giữa hai bản sẽ lớn hơn vài chục kcal.

Tính tay bản sửa đổi: ví dụ cho nam

Anh Minh 40 tuổi, cao 170 cm, nặng 68 kg:

  1. Phần cân nặng: 13,397 × 68 = 910,996.
  2. Phần chiều cao: 4,799 × 170 = 815,83.
  3. Phần tuổi: 5,677 × 40 = 227,08.
  4. Cộng: 88,362 + 910,996 + 815,83 = 1.815,188.
  5. Trừ phần tuổi: 1.815,188 − 227,08 = 1.588,108.
  6. Làm tròn: khoảng 1.590 kcal/ngày.

Mifflin-St Jeor cho anh Minh 1.547,5 kcal, thấp hơn khoảng 41 kcal. Ở nam vóc dáng trung bình, hai công thức thường gần nhau hơn ở nữ. Khoảng cách nới rộng ở người nặng cân: một người nam 35 tuổi, cao 170 cm, nặng 95 kg được Harris-Benedict sửa đổi ước tính 1.978,2 kcal, còn Mifflin-St Jeor là 1.842,5 kcal, chênh gần 136 kcal.

Với nam, phần cân nặng chiếm tỷ trọng lớn: 13,397 kcal mỗi kg so với 10 kcal mỗi kg của Mifflin-St Jeor. Đó là lý do người càng nặng, Harris-Benedict càng "kéo" kết quả lên cao hơn. Nếu bạn là nam, nặng trên 90 kg, hãy biết rằng hai công thức có thể cho bạn hai con số cách nhau trên một trăm kcal mà không ai tính sai.

Đặt ba kết quả cạnh nhau

Bảng dưới gom kết quả của cùng một người theo ba cách tính, để bạn thấy mức chênh thường gặp. Mọi số đều tính lại từ hệ số ở trên.

NgườiMifflin-St JeorHarris-Benedict gốcHarris-Benedict sửa đổi
Chị Lan, nữ 35 tuổi, 158 cm, 60 kg1.251,51.357,51.340,3
Anh Minh, nam 40 tuổi, 170 cm, 68 kg1.547,51.581,81.588,1
Bà Mai, nữ 60 tuổi, 158 cm, 60 kg1.126,51.240,61.232,1

Đọc bảng: với phụ nữ, nhất là phụ nữ lớn tuổi, Harris-Benedict thường cho kết quả cao hơn Mifflin-St Jeor trên một trăm kcal. Lý do nằm ở hệ số tuổi: Mifflin-St Jeor trừ 5 kcal mỗi năm tuổi, còn Harris-Benedict sửa đổi cho nữ chỉ trừ 4,33 kcal. Qua nhiều năm, khoảng chênh cộng dồn lại.

Chênh lệch này không có nghĩa một công thức đúng, công thức kia sai với bạn. Mỗi công thức được xây trên một nhóm dữ liệu khác nhau; người cụ thể có thể gần với kết quả này hơn kết quả kia.

Vì sao lại có bản sửa đổi

Bản gốc của Harris-Benedict được xây dựng từ đo đạc trên một nhóm người trưởng thành ở đầu thế kỷ hai mươi. Nhóm này nhỏ và khác khá xa người hiện nay về chiều cao, cân nặng, lối sống, thói quen vận động. Nhiều thập kỷ sau, khi có thêm dữ liệu đo năng lượng, người ta tính lại các hệ số để công thức khớp hơn với số liệu mới — đó là bản sửa đổi năm 1984 bạn thấy trong bảng.

Bản sửa đổi không thay đổi cấu trúc: vẫn hằng số cộng cân nặng, chiều cao, trừ tuổi, tách riêng nam và nữ. Nó chỉ chỉnh lại từng hệ số. Vì vậy hai bản cho kết quả gần nhau với người vóc dáng trung bình, và khác nhau rõ hơn ở hai đầu: người rất nhẹ, rất nặng, rất thấp, rất cao.

Về sau, công thức Mifflin-St Jeor ra đời từ một nhóm dữ liệu đa dạng hơn, bao gồm cả người thừa cân. Đó là một trong những lý do nhiều hướng dẫn chuyển sang ưu tiên Mifflin-St Jeor. Tuy vậy, bản sửa đổi của Harris-Benedict vẫn có mặt trong rất nhiều trang tính và thiết bị, nên bạn cần biết đọc nó, không cần bỏ hẳn nó.

Tính bằng bảng tính: những chỗ hay nhập sai

Harris-Benedict có nhiều hệ số lẻ ba chữ số, nên khi tự đặt công thức trong bảng tính, lỗi nhập rất dễ xảy ra. Các điểm cần soát:

  • Trộn hệ số hai bản. Dùng hằng số 655,1 của bản gốc với hệ số cân nặng 9,247 của bản sửa đổi sẽ cho ra một con số không thuộc công thức nào. Chép trọn một cột hệ số trong bảng phía trên.
  • Nhầm cột nam và nữ. Hệ số nữ nhỏ hơn hẳn ở phần cân nặng; nếu kết quả của một phụ nữ nhỏ con vượt 1.600 kcal, hãy kiểm lại cột.
  • Dấu thập phân. Máy cài kiểu Việt dùng dấu phẩy, máy cài kiểu Anh dùng dấu chấm. Nhập 13.397 trên máy kiểu Việt có thể bị hiểu thành mười ba nghìn.
  • Quên dấu trừ trước phần tuổi. Cộng phần tuổi thay vì trừ làm kết quả của người 40 tuổi cao thêm hơn bốn trăm kcal ở nam.
  • Không thử bằng ví dụ đã biết. Trước khi nhập số của mình, nhập thông số chị Lan (nữ, 35 tuổi, 158 cm, 60 kg) để chắc công thức ra 1.340,347 với bản sửa đổi.

Mẹo: đặt hệ số vào các ô riêng có ghi chú, rồi công thức tham chiếu tới các ô đó. Khi muốn đổi sang bản khác, bạn chỉ cần đổi bốn ô hệ số, không phải sửa công thức.

Nên dùng công thức nào, và khi nào cả hai đều kém

Trong nhiều so sánh với đo năng lượng thật ở người lớn khoẻ mạnh, Mifflin-St Jeor thường được đánh giá gần thực tế hơn, nhất là ở người thừa cân, vì Harris-Benedict có xu hướng ước tính cao. Đó là lý do nhiều hướng dẫn chuyên môn hiện nay ưu tiên Mifflin-St Jeor khi phải dùng công thức. Tuy vậy, Harris-Benedict vẫn có chỗ đứng: nó quen thuộc, có trong nhiều tài liệu cũ, và với nam vóc dáng trung bình thì chênh lệch không đáng kể.

Nguyên tắc thực tế: chọn một công thức và dùng nhất quán. Nếu bạn theo dõi năng lượng theo thời gian, đổi công thức giữa chừng tạo ra một "bước nhảy" trăm kcal không phản ánh thay đổi gì trong cơ thể. Ghi rõ đã dùng công thức nào bên cạnh con số.

Cả hai công thức đều kém với người có khối cơ khác xa trung bình, người đang ốm, người cao tuổi suy yếu, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú. Ở những trường hợp đó, nếu năng lượng là vấn đề cần quan tâm, nhân viên y tế có thể chọn phương pháp khác hoặc đề nghị đo trực tiếp; phụ nữ mang thai theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ sản khoa.

Tình huống giả định và khi nào hỏi nhân viên y tế

Bà Mai 60 tuổi tính trên một trang mạng ra 1.232 kcal, con gái tính bằng bảng tính khác ra 1.127 kcal, hai mẹ con tưởng nhập nhầm số. Thực ra cả hai đều tính đúng: trang mạng dùng Harris-Benedict sửa đổi, bảng tính dùng Mifflin-St Jeor. Khoảng 105 kcal chênh lệch hoàn toàn đến từ công thức. Khi hiểu điều này, hai mẹ con chỉ cần thống nhất dùng một cách.

Nếu bà Mai có những thay đổi như ăn kém kéo dài, sụt cân không rõ lý do, mệt nhiều, thì câu chuyện không còn là chọn công thức. Hãy đưa bà tới cơ sở y tế, mang theo cân nặng các tháng gần đây. Câu nên hỏi: "Với tình trạng hiện tại, bà có cần được đánh giá dinh dưỡng riêng không?" Người cao tuổi sụt cân là điều nhân viên y tế muốn biết sớm.

Một tình huống khác: anh Bảo tập ở phòng tập, máy chạy bộ hiện "BMR 1.900 kcal" sau khi anh nhập 95 kg, 170 cm, 35 tuổi, trong khi anh tự tính Mifflin-St Jeor được 1.842,5 kcal. Rất có thể máy dùng một biến thể Harris-Benedict hoặc cộng thêm phần nào đó. Anh không cần tìm ra máy dùng gì; chỉ cần ghi nhận rằng con số trên máy và con số tự tính không nên trộn lẫn khi theo dõi.

Câu hỏi thường gặp

Harris-Benedict và Mifflin-St Jeor công thức nào chính xác hơn?

Trong nhiều so sánh với đo thật ở người lớn khoẻ mạnh, Mifflin-St Jeor thường gần hơn, nhất là với người thừa cân, nên nhiều hướng dẫn ưu tiên nó. Nhưng với từng người cụ thể, không biết trước công thức nào sát hơn; cả hai đều là ước tính có sai số.

Làm sao biết một trang tính đang dùng bản Harris-Benedict nào?

Nhìn hằng số đầu công thức nếu trang có ghi: 66,5 hoặc 655,1 là bản gốc, 88,362 hoặc 447,593 là bản sửa đổi năm 1984. Nếu không ghi, thử nhập thông số của chị Lan trong bài: bản gốc ra khoảng 1.357,5, bản sửa đổi ra khoảng 1.340,3 kcal.

Vì sao Harris-Benedict cho người lớn tuổi kết quả cao hơn?

Hệ số tuổi của Harris-Benedict, đặc biệt ở nữ, nhỏ hơn hệ số tuổi của Mifflin-St Jeor. Mỗi năm tuổi công thức trừ ít hơn, nên càng lớn tuổi khoảng chênh càng cộng dồn, có thể vượt một trăm kcal ở người sáu mươi tuổi.

Có nên lấy trung bình của hai công thức không?

Lấy trung bình không làm kết quả chính xác hơn, chỉ tạo ra một con số thứ ba khó giải thích. Cách hợp lý hơn là chọn một công thức, ghi rõ tên, dùng nhất quán theo thời gian và đối chiếu với xu hướng cân nặng thật của bạn.

Máy chạy bộ hay cân điện tử dùng công thức nào?

Mỗi thiết bị dùng cách riêng và thường không công bố đầy đủ. Một số dựa trên Harris-Benedict, một số dựa trên công thức khác hoặc kết hợp điện trở. Vì vậy con số trên thiết bị chỉ nên so với chính nó qua thời gian, không nên đem so với công thức bạn tính tay.

Harris-Benedict có dùng cho người bệnh được không?

Trong bệnh viện, nhân viên y tế có thể dùng Harris-Benedict hoặc các phương pháp khác kèm hệ số điều chỉnh theo bệnh, hoặc đo trực tiếp. Đó là việc chuyên môn; người bệnh và người nhà không nên tự tính rồi tự điều chỉnh chế độ ăn dựa trên kết quả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138