KhoiLuong.comKhối Lượng
Tỷ lệ mỡ và khối cơ

Ước tính tỷ lệ mỡ từ BMI: công thức Deurenberg, ví dụ tính tay và sai số

Công thức Deurenberg ước tính tỷ lệ mỡ từ BMI, tuổi và giới tính. Cách tính tay từng bước, ví dụ cho nam và nữ, vì sao sai nhiều với người nhiều cơ.

A Vietnamese woman in her fifties sits at a kitchen table with a pocket calculator, a pencil and blank sheets of paper, seen from behind her shoulder, warm lamplight

Có thể ước tính tỷ lệ mỡ từ BMI bằng công thức Deurenberg: tỷ lệ mỡ (%) = 1,2 × BMI + 0,23 × tuổi − 10,8 × giới − 5,4, trong đó giới bằng 1 với nam và 0 với nữ. Ví dụ một phụ nữ 45 tuổi, cao 1,58 m, nặng 60 kg có BMI ≈ 24,03 và tỷ lệ mỡ ước tính ≈ 33,8%.

Công thức chỉ cần cân, thước đo chiều cao và tuổi, nên tiện khi chưa có dụng cụ nào khác. Đổi lại, nó không biết bạn nhiều cơ hay nhiều mỡ, nên sai số với từng người có thể lớn. Dùng nó để có một con số tham khảo ban đầu, không dùng để so sánh hay đánh giá. Phần dưới giải thích ý nghĩa từng hệ số, tính tay ba ví dụ, chỉ ra ai nên dè chừng và cách đọc kết quả như một khoảng.

Công thức Deurenberg là gì và vì sao có tuổi, có giới

Công thức được xây dựng bằng cách đo tỷ lệ mỡ của nhiều người lớn bằng phương pháp tham chiếu, rồi tìm phương trình liên hệ tốt nhất với BMI, tuổi và giới. Kết quả là một đường thẳng: BMI tăng một đơn vị, tỷ lệ mỡ ước tính tăng 1,2 điểm phần trăm.

Tuổi có mặt vì ở cùng BMI, người lớn tuổi thường có nhiều mỡ hơn và ít cơ hơn người trẻ. Hệ số 0,23 nghĩa là cứ thêm mười tuổi, tỷ lệ mỡ ước tính tăng khoảng 2,3 điểm dù cân nặng và chiều cao không đổi. Giới có mặt vì ở cùng BMI và tuổi, nữ có tỷ lệ mỡ cao hơn nam; số hạng −10,8 × giới trừ đi 10,8 điểm cho nam, còn nữ không bị trừ.

Hiểu ý nghĩa của từng hệ số giúp bạn tự nhận ra giới hạn: công thức coi mọi người cùng tuổi, cùng giới, cùng BMI là có cùng tỷ lệ mỡ. Ngoài đời, hai người như vậy có thể khác nhau cả chục điểm phần trăm, tuỳ họ tập luyện thế nào, khung xương ra sao, thuộc nhóm dân nào.

Tính tay từng bước: ví dụ cho một phụ nữ

Chị Lan 45 tuổi, cao 1,58 m, nặng 60 kg. Giới là nữ nên giá trị giới bằng 0.

  1. Bình phương chiều cao: 1,58 × 1,58 = 2,4964.
  2. BMI = 60 ÷ 2,4964 ≈ 24,03.
  3. 1,2 × 24,03 = 28,836, làm tròn 28,84.
  4. 0,23 × 45 = 10,35.
  5. 10,8 × 0 = 0.
  6. Tỷ lệ mỡ ≈ 28,84 + 10,35 − 0 − 5,4 = 33,79, làm tròn 33,8%.
  7. Quy ra kg: 60 × 0,338 ≈ 20,3 kg mỡ, khối không mỡ ≈ 39,7 kg.

Nếu chị Lan 65 tuổi với cùng cân nặng và chiều cao, chỉ số hạng tuổi thay đổi: 0,23 × 65 = 14,95, tỷ lệ mỡ ước tính ≈ 28,84 + 14,95 − 5,4 = 38,39%. Hai mươi năm tuổi làm con số tăng 4,6 điểm, đúng bằng 0,23 × 20. Khi tính, làm tròn BMI tới hai chữ số thập phân là đủ; các bước sau chỉ cộng trừ nên sai số làm tròn không lớn. Kết quả cuối nên làm tròn tới một chữ số thập phân, vì độ chính xác của công thức không cho phép nhiều hơn.

Ví dụ cho nam và ví dụ người nhiều cơ

Hai trường hợp nam giới dưới đây cho thấy công thức hoạt động tốt và kém ở đâu. Với nam, giá trị giới bằng 1 nên trừ thêm 10,8.

BướcAnh Hưng: 35 tuổi, 1,70 m, 72 kgAnh Tín: 28 tuổi, 1,75 m, 80 kg, tập tạ
BMI72 ÷ 2,89 ≈ 24,9180 ÷ 3,0625 ≈ 26,12
1,2 × BMI≈ 29,89≈ 31,34
0,23 × tuổi8,056,44
− 10,8 − 5,4− 16,2− 16,2
Tỷ lệ mỡ ước tính≈ 21,7%≈ 21,6%
Kết quả đo bằng thước kẹp (giả định)khoảng 22%khoảng 13%

Với anh Hưng, ít tập tạ, ước tính khá sát. Với anh Tín, công thức đoán ra gần 22% trong khi kết quả kẹp nếp da chỉ khoảng 13%: BMI cao của anh đến từ cơ chứ không từ mỡ, mà công thức thì không biết điều đó. Đây là sai lầm điển hình nhất khi dùng bất kỳ công thức nào dựa trên BMI.

BMI và tỷ lệ mỡ: hai thang số dễ nhầm

Một nhầm lẫn rất hay gặp là đọc BMI 24 thành "24% mỡ". Hai con số khác hẳn bản chất. BMI có đơn vị kg/m², là cân nặng chia bình phương chiều cao, không chứa thông tin gì về mỡ. Tỷ lệ mỡ là phần trăm, nói khối mỡ chiếm bao nhiêu phần cân nặng.

Công thức Deurenberg là cây cầu nối hai thang số đó, và cây cầu đi qua tuổi và giới. Cùng BMI 24, một nam 30 tuổi được ước tính khoảng 1,2 × 24 + 0,23 × 30 − 16,2 = 28,8 + 6,9 − 16,2 = 19,5% mỡ, còn một nữ 60 tuổi được ước tính 28,8 + 13,8 − 5,4 = 37,2%. Một BMI, hai tỷ lệ mỡ ước tính chênh nhau gần gấp đôi.

Điều này cũng giải thích vì sao các ngưỡng BMI giống nhau cho nam và nữ, còn mọi bảng tham chiếu tỷ lệ mỡ đều tách riêng hai giới. Khi ghi sổ, nên đặt BMI và tỷ lệ mỡ ở hai cột riêng có ghi đơn vị, để lần sau đọc lại không nhầm.

Ai dùng được, ai nên dè chừng

Người lớn ít tập tạ, thể trạng trung bình. Công thức cho con số tham khảo có ích, nhất là khi muốn có ý niệm ban đầu trước khi đo bằng phương pháp khác.

Người tập sức mạnh, lao động chân tay nặng. Khối cơ lớn làm BMI cao, công thức ước tính mỡ cao hơn thực tế, có khi lệch tới chục điểm phần trăm.

Người lớn tuổi mất cơ. Chiều ngược lại: BMI bình thường nhưng ít cơ, nhiều mỡ, công thức có thể ước tính thấp hơn thực tế. Số hạng tuổi chỉ bù được một phần.

Người châu Á. Ở cấp quần thể, người châu Á được ghi nhận có tỷ lệ mỡ cao hơn ở cùng BMI so với nhiều nhóm dân khác, đây cũng là lý do ngưỡng BMI thường dùng cho người châu Á thấp hơn. Công thức xây dựng trên nhóm dân khác có thể ước tính thấp tỷ lệ mỡ của người Việt.

Phụ nữ mang thai. Không áp dụng. Cân nặng khi mang thai bao gồm thai nhi, nước ối, nhau thai; việc theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ sản khoa.

Người đang phù hoặc có bệnh làm thay đổi cân nặng nhanh. BMI không phản ánh thành phần cơ thể, công thức càng không. Cần nhân viên y tế đánh giá.

Sai số: đọc con số như một khoảng

Công thức dựa trên BMI được xây dựng để đúng trung bình cho một nhóm người, không phải cho từng người. Với mỗi cá nhân, sai số vài điểm phần trăm là thường, và với những người khác xa "người trung bình" như người tập tạ hay người rất lớn tuổi, sai số có thể lên gấp đôi gấp ba.

Cách đọc hợp lý: coi kết quả là tâm của một khoảng. Với chị Lan, thay vì nói "tỷ lệ mỡ 33,8%", nên nói "ước tính khoảng trên dưới 34%, có thể lệch vài điểm". Viết như vậy vào sổ giúp bạn không kỳ vọng vào độ chính xác mà công thức không có.

Một điểm đáng chú ý khi theo dõi: vì công thức chỉ dùng BMI và tuổi, nếu cân nặng không đổi, tỷ lệ mỡ ước tính chỉ tăng đều 0,23 mỗi năm. Nó không bao giờ "thấy" được việc bạn tăng cơ giảm mỡ mà giữ nguyên cân. Muốn theo dõi thay đổi thành phần cơ thể, cần một phép đo thật như thước kẹp, thước dây hay cân trở kháng. Công thức vẫn có chỗ dùng: khi chưa có dụng cụ, hoặc khi cần một con số sơ bộ để hiểu vì sao bác sĩ khuyên đo vòng eo dù BMI của bạn chưa vượt ngưỡng.

Tình huống giả định: khi công thức và máy đo lệch nhau

Anh Quân, 50 tuổi, cao 1,65 m, nặng 63 kg. BMI = 63 ÷ (1,65 × 1,65) = 63 ÷ 2,7225 ≈ 23,14. Theo công thức: 1,2 × 23,14 ≈ 27,77; 0,23 × 50 = 11,5; trừ 16,2. Tỷ lệ mỡ ước tính ≈ 27,77 + 11,5 − 16,2 = 23,07, khoảng 23%.

Cân trở kháng ở nhà, đo sáng sớm, báo 27%. Anh băn khoăn số nào đúng. Thực tế cả hai đều là ước tính. Công thức không biết anh làm văn phòng, ít vận động, vòng eo lớn hơn trước; cân thì chịu ảnh hưởng của nước. Việc hai con số chênh 4 điểm không lạ. Với người Việt trung niên ít vận động, công thức dựa trên BMI có xu hướng ước tính thấp hơn, nên con số 27% của cân không có gì vô lý.

Cách xử lý: chọn cân trở kháng làm công cụ theo dõi chính vì nó phản ánh được thay đổi thành phần cơ thể, còn con số từ công thức chỉ để đối chiếu. Đồng thời đo vòng eo, một số đo trực tiếp không qua công thức nào, để có thêm góc nhìn.

Khi nào nên hỏi nhân viên y tế

Một con số tính từ BMI không đủ để kết luận điều gì về sức khoẻ. Nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi:

  • Bạn muốn biết thành phần cơ thể để phục vụ điều trị hoặc theo dõi một bệnh nền.
  • Kết quả ước tính và các số đo khác như vòng eo cùng gợi ý mỡ cao, kèm tiền sử gia đình có bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hoá.
  • Cân nặng thay đổi nhanh không rõ lý do.
  • Bạn lo âu kéo dài vì các con số, liên tục tính đi tính lại, bỏ bữa: nên tìm tới cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý.

Câu nên hỏi: "Ước tính tỷ lệ mỡ của mình từ BMI ra khoảng này, có cần đo bằng cách khác chính xác hơn không?". Mang theo cân nặng, chiều cao đo gần nhất, vòng eo nếu có, và ghi rõ con số tỷ lệ mỡ là tính từ công thức hay đo bằng máy, vì nhân viên y tế đọc hai loại số này khác nhau.

Câu hỏi thường gặp

Công thức Deurenberg có chính xác không?

Đủ dùng để có con số tham khảo ở mức nhóm người, nhưng với từng cá nhân có thể lệch vài điểm phần trăm, và lệch nhiều hơn với người nhiều cơ hoặc người lớn tuổi mất cơ. Nên đọc kết quả như một khoảng.

Vì sao nam bị trừ 10,8 trong công thức?

Vì ở cùng BMI và tuổi, nam giới trung bình có tỷ lệ mỡ thấp hơn nữ khoảng chừng đó. Số hạng giới bằng 1 với nam và 0 với nữ, nên chỉ nam bị trừ.

Người tập gym có dùng công thức này được không?

Không nên. Khối cơ lớn đẩy BMI lên, công thức hiểu nhầm phần cân nặng đó là mỡ và ước tính tỷ lệ mỡ cao hơn thực tế, có khi tới cả chục điểm phần trăm.

Tuổi tăng thì tỷ lệ mỡ ước tính tăng bao nhiêu?

Mỗi năm tuổi cộng thêm 0,23 điểm phần trăm, tức khoảng 2,3 điểm cho mỗi mười năm, khi cân nặng và chiều cao giữ nguyên. Đây là mức trung bình, không phải điều chắc chắn xảy ra với mỗi người.

Công thức có dùng cho người Việt được không?

Dùng được để tham khảo, nhưng nên nhớ ở cùng BMI người châu Á thường có tỷ lệ mỡ cao hơn, nên công thức có thể ước tính thấp. Một phép đo trực tiếp như vòng eo nên được dùng kèm.

Có nên dùng công thức này để theo dõi hằng tháng không?

Không hiệu quả, vì nếu cân không đổi thì con số gần như không đổi. Công thức không thấy được việc tăng cơ giảm mỡ. Để theo dõi, nên dùng thước dây, thước kẹp hoặc cân trở kháng trong cùng điều kiện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138