KhoiLuong.comKhối Lượng
Chỉ số theo giai đoạn đời

Chỉ số cơ thể người tập thể thao phong trào: tỷ lệ mồ hôi, BMI và nhịp tim nghỉ

Người chạy bộ, đạp xe, đá bóng phong trào đọc chỉ số khác người ít vận động. Cách tính tỷ lệ mồ hôi, đọc BMI khi nhiều cơ, đếm nhịp tim nghỉ và dấu hiệu cần khám.

Vietnamese woman runner in a cap checks her pulse at her wrist on a park jogging path at dawn, seen from behind and slightly to the side, golden low light

Người tập thể thao phong trào như chạy bộ, đạp xe, bơi hay đá bóng cuối tuần cần đọc ba nhóm số khác người ít vận động: cân trước và sau buổi tập để tính lượng mồ hôi mất đi, BMI đọc kèm vòng eo vì khối cơ có thể làm BMI cao, và nhịp tim lúc nghỉ đếm buổi sáng để thấy cơ thể đã hồi phục hay chưa. Cả ba đều đo được tại nhà, không cần thiết bị đắt.

Phần dưới đi qua công thức tỷ lệ mồ hôi với ví dụ tính tay, cách đọc BMI cho người tập lâu năm, cách đếm nhịp tim nghỉ cho ổn định, bảng nên đo gì trước và sau một giải, giới hạn của các con số và những dấu hiệu nên đi khám. Bài không phải giáo án tập và không đưa lượng nước phải uống; những việc đó tuỳ người và nên hỏi nhân viên y tế hoặc huấn luyện viên có chuyên môn.

Người tập phong trào đọc chỉ số khác ở đâu

Người tập đều đặn vài buổi mỗi tuần thường có khối cơ nhiều hơn người cùng chiều cao ít vận động, nhất là ở chân với người chạy và đạp xe. Khối cơ làm cân nặng và BMI cao hơn so với lượng mỡ thật, nên BMI của người tập cần được đọc kèm vòng eo.

Ngoài ra, mỗi buổi tập dài làm mất một lượng nước đáng kể qua mồ hôi. Lượng này khác nhau rất nhiều giữa người với người và giữa ngày mát với ngày nóng. Biết lượng mồ hôi của chính mình là thông tin hữu ích khi bàn với huấn luyện viên hay nhân viên y tế về chuyện bù nước, thay vì áp một con số chung.

Cuối cùng là hồi phục. Tập nặng liên tục mà nghỉ không đủ thì cơ thể mệt dần. Nhịp tim lúc nghỉ buổi sáng là một chỉ số đơn giản nhiều người tập dùng để theo dõi, với điều kiện đếm đúng cách và so với chính mình.

Người tập phong trào cũng có thể rơi vào bẫy ngược: quá chú tâm vào cân nặng để "chạy nhanh hơn", ăn ít đi trong khi tập nhiều lên. Phần cuối bài nói về những dấu hiệu cần dừng lại và đi khám.

Tính tỷ lệ mồ hôi: công thức và ví dụ tính tay

Tỷ lệ mồ hôi cho biết mỗi giờ tập bạn mất khoảng bao nhiêu nước. Công thức dựa trên một điều gần đúng: 1 kg cân nặng mất đi trong buổi tập tương ứng khoảng 1 lít nước. Lượng mồ hôi = (cân trước − cân sau) + lượng nước đã uống trong buổi; tỷ lệ mồ hôi = lượng mồ hôi chia số giờ tập.

  1. Cân trước buổi tập, sau khi đi vệ sinh, mặc ít đồ. Chị Mai cân được 55,0 kg.
  2. Tập và ghi lượng nước uống. Chị chạy 75 phút, uống hết 0,4 lít nước. Không đi vệ sinh trong buổi; nếu có thì ghi chú, vì phép tính sẽ lệch.
  3. Lau khô người, thay đồ khô, cân lại ngay. Chị Mai cân được 54,2 kg.
  4. Tính lượng mồ hôi: (55,0 − 54,2) + 0,4 = 0,8 + 0,4 = 1,2 lít.
  5. Đổi thời gian ra giờ: 75 phút = 75 : 60 = 1,25 giờ.
  6. Tính tỷ lệ mồ hôi: 1,2 : 1,25 = 0,96 lít mỗi giờ.
  7. Tính phần trăm cân mất: 0,8 : 55 ≈ 0,0145, tức khoảng 1,45% cân nặng.

Cách đọc: chị Mai mất khoảng 0,96 lít mồ hôi mỗi giờ trong điều kiện buổi sáng hôm đó, và cân sau buổi giảm khoảng 1,45%, dưới mốc khoảng 2% mà nhiều hướng dẫn thể thao dùng làm điểm cần chú ý. Làm phép đo này vài lần ở ngày mát và ngày nóng để biết khoảng của mình, rồi mang số liệu đi hỏi khi cần lên kế hoạch bù nước cho giải dài.

BMI của người tập lâu năm: ví dụ anh Đức

Anh Đức đạp xe phong trào nhiều năm, cao 1,72 m, nặng 74 kg, vòng eo 80 cm. Tính BMI: 1,72 × 1,72 = 2,9584; 74 : 2,9584 ≈ 25,01, làm tròn 25,0. Theo bảng của Tổ chức Y tế Thế giới, 25,0 nằm đúng ở mốc 25; theo ngưỡng thường dùng cho người châu Á, đã qua mốc 23 và chạm mốc 25.

Tính tỷ lệ eo trên chiều cao: 80 : 172 ≈ 0,465, làm tròn 0,47, dưới mốc 0,5. Vòng eo 80 cm cũng dưới mốc 90 cm thường dùng cho nam giới châu Á. Hai con số này cho thấy BMI cao ở anh Đức nhiều khả năng một phần đến từ khối cơ chân và thân, không phải mỡ bụng.

Bài học không phải là "người tập thì bỏ qua BMI". BMI vẫn có ích để theo dõi xu hướng: nếu một năm sau BMI vẫn 25 nhưng vòng eo lên 88 cm, câu chuyện đã khác. Với người tập, cặp BMI và vòng eo đọc cùng nhau đáng tin hơn từng con số. Nếu muốn biết thêm về thành phần cơ thể, các phương pháp đo chuyên dụng ở cơ sở y tế cho kết quả ổn định hơn cân trở kháng ở nhà.

Ngược lại cũng đúng: người chạy cự ly dài có thể có BMI thấp gần 18,5 mà vẫn khoẻ, nhưng BMI thấp kèm mệt mỏi, chấn thương lặp lại thì cần được khám, như mục cuối bài nói.

Đếm nhịp tim lúc nghỉ cho đúng

Nhịp tim lúc nghỉ là số lần tim đập mỗi phút khi cơ thể hoàn toàn thư giãn. Mốc 60 đến 100 nhịp mỗi phút thường được nêu cho người trưởng thành lúc nghỉ; người tập sức bền lâu năm có thể thấp hơn mốc này. Điều có ích nhất là so với chính mình.

  1. Đếm ngay khi thức dậy buổi sáng, vẫn nằm hoặc ngồi yên, trước khi uống cà phê hay xem điện thoại.
  2. Đặt hai ngón tay ở cổ tay phía ngón cái hoặc ở bên cổ, ấn nhẹ tới khi thấy mạch.
  3. Đếm trong 30 giây rồi nhân 2. Ví dụ đếm được 28 nhịp: 28 × 2 = 56 nhịp mỗi phút. Nếu thấy nhịp không đều, đếm trọn 60 giây.
  4. Ghi vào sổ cùng một dòng với giấc ngủ đêm qua và buổi tập hôm trước.
  5. Sau hai, ba tuần, tính trung bình của bạn. Nhịp sáng cao hơn trung bình rõ rệt vài ngày liền thường đi cùng thiếu ngủ, mệt, sắp ốm hoặc tập quá sức.

Đồng hồ đeo tay đo nhịp tim cũng cho con số tương tự nếu đeo đúng cách, nhưng có thể lệch khi đeo lỏng. Đếm tay vài lần để đối chiếu. Nhịp tim nghỉ chỉ là chỉ số theo dõi; nhịp quá nhanh, quá chậm kèm chóng mặt, khó thở hay đau ngực thì cần đi khám, không tự đọc.

Nên đo gì trước và sau một giải

Trước một giải chạy hay giải đạp xe phong trào, vài số đo đơn giản giúp bạn và người hỗ trợ có thông tin.

Thời điểmSố đoDùng để làm gì
Hai, ba tuần trước giảiTỷ lệ mồ hôi ở vài buổi tập dài, trong điều kiện thời tiết gần giống ngày thiCó số để bàn kế hoạch bù nước với người có chuyên môn
Tuần trước giảiNhịp tim nghỉ buổi sáng mỗi ngàyThấy cơ thể có đang mệt bất thường không
Sáng ngày thiCân sau khi đi vệ sinhMốc để so sau giải
Ngay sau giảiCân với đồ khôBiết lượng nước đã mất
Ba sáng sau giảiCân và nhịp tim nghỉXem cơ thể đã trở về mức thường lệ chưa

Sau giải, cân thường về lại mức cũ trong một hai ngày khi nước đã được bù. Nhịp tim nghỉ có thể cao hơn thường lệ vài ngày. Nếu sau một tuần các số vẫn chưa về, hoặc bạn thấy mệt nhiều, nên hỏi nhân viên y tế.

Sai lầm hay gặp khi người tập đọc số

Cân ngay sau buổi tập rồi mừng vì "giảm một ký". Phần giảm đó là nước. Sáng hôm sau, khi đã uống bù, cân trở lại gần như cũ. Cân dùng để theo dõi lâu dài phải là cân buổi sáng.

Đo tỷ lệ mồ hôi một lần rồi áp cho mọi buổi. Ngày nóng ẩm có thể ra mồ hôi gấp rưỡi ngày mát. Đo vài lần ở các điều kiện khác nhau để có khoảng, không phải một con số.

So nhịp tim nghỉ với bạn tập. Nhịp tim nghỉ khác nhau nhiều giữa người với người. Bạn có nhịp 62 không có nghĩa kém hơn người nhịp 52; chỉ so với trung bình của chính mình.

Tin đồng hồ đeo tay tuyệt đối. Đeo lỏng, mồ hôi, hình xăm ở cổ tay có thể làm số lệch. Thỉnh thoảng đếm tay để đối chiếu.

Coi BMI thấp là thành tích. Với người tập, cân nhẹ hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn. BMI giảm dần kèm mệt mỏi, chấn thương là tín hiệu cần chú ý, không phải để khoe.

Giới hạn, dấu hiệu cần dừng và khi nào nên đi khám

Các con số trên đều có sai số. Công thức mồ hôi bỏ qua lượng nước đi tiểu và một phần nhỏ khối lượng mất qua hơi thở, nên chỉ cho khoảng gần đúng. Nhịp tim nghỉ đổi theo giấc ngủ, cà phê, căng thẳng. BMI không phân biệt cơ và mỡ. Đọc tất cả theo xu hướng, không theo một lần đo.

Có một nhóm dấu hiệu người tập cần đặc biệt để ý, vì chúng có thể cho thấy cơ thể không nhận đủ năng lượng so với lượng tập: cân giảm dần qua nhiều tuần mà không chủ ý, mệt kéo dài, hay ốm vặt, chấn thương lặp lại như đau xương ống chân, ở phụ nữ là kinh nguyệt thưa đi hoặc mất kinh. Gặp những dấu hiệu này nên đi khám, không tự tăng tập hay giảm ăn. Nếu chuyện cân nặng làm bạn ăn uống căng thẳng, sợ ăn hoặc ăn rồi tìm cách bù trừ, hãy tìm tới cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý.

Tình huống giả định: anh Phong tập chạy chuẩn bị giải dài, ba tuần liền nhịp tim nghỉ buổi sáng cao hơn trung bình của anh khoảng mười nhịp, ngủ không sâu, cân sáng giảm một ký. Anh không cố tập thêm cho "kịp", mà nghỉ vài ngày và đi khám khi số không về. Câu hỏi anh mang theo: "Nhịp tim nghỉ tăng như vậy có cần kiểm tra không?", "Với lượng mồ hôi đo được này, nên chuẩn bị gì cho giải?".

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ mồ hôi tính thế nào?

Lấy cân trước buổi tập trừ cân sau buổi tập, cộng lượng nước đã uống trong buổi, rồi chia cho số giờ tập. Một ký cân mất đi coi gần đúng là một lít nước. Ví dụ mất 0,8 kg, uống 0,4 lít trong 1,25 giờ là 0,96 lít mỗi giờ.

Mất bao nhiêu phần trăm cân trong buổi tập thì nên chú ý?

Nhiều hướng dẫn thể thao lấy mốc khoảng 2% cân nặng làm điểm cần chú ý. Đây là mốc để lưu tâm, không phải chẩn đoán. Chóng mặt, buồn nôn, chuột rút thì phải dừng tập dù chưa tới mốc.

Người tập thể thao có BMI 25 có đáng lo không?

Không đọc BMI một mình. Đo vòng eo và tính tỷ lệ eo trên chiều cao; nếu cả hai dưới mốc, BMI cao nhiều khả năng do khối cơ. Nếu vòng eo cũng tăng theo thời gian, nên mang số đi khám định kỳ.

Nhịp tim lúc nghỉ bao nhiêu là bình thường?

Mốc 60 đến 100 nhịp mỗi phút thường được nêu cho người trưởng thành, người tập sức bền lâu năm có thể thấp hơn. Có ích hơn là so với trung bình của chính bạn; tăng rõ vài ngày liền thường đi cùng mệt, thiếu ngủ.

Có nên cân mỗi ngày khi chuẩn bị giải?

Cân mỗi tuần cùng một buổi sáng là đủ cho theo dõi chung. Cân trước và sau buổi tập chỉ dùng để tính lượng mồ hôi. Cân hằng ngày dễ làm bạn để ý quá mức tới dao động do nước.

Khi nào người tập phong trào nên đi khám?

Khi cân giảm dần không chủ ý, mệt kéo dài, chấn thương lặp lại, kinh nguyệt thưa đi hay mất kinh, hoặc nhịp tim nghỉ tăng rõ nhiều ngày không về. Đau ngực, khó thở, ngất khi tập là tình huống cần cấp cứu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138